انقلاب اسلامی ایران، یکی از مهمترین پدیدههای قرن اخیر است که موجب حیرت بسیاری از جامعهشناسان و تحلیلگران شده است. در زمانی که اکثر قریب به اتفاق تحلیلگران، متفقالقول بودند که انقلابی از جنس انقلاب اسلامی در ایران رخ نخواهد نداد، پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی خط بطلانی بود بر نظریهپردازیها. تا جایی که میشل فوکو، فیلسوف و جامعهشناس فرانسوی، سالهای اولیه انقلاب اسلامی به ایران سفر کرد و کتاب «انقلاب باورنکردنی در ایران» را نوشت.
شناخت صحیح از این انقلاب باورنکردنی، باعث میشود تا آرمانها و اهداف اولیه آن به نسلهای بعدی منتقل شده و از تحریف و ارتجاع جلوگیری شود. در این میان، تصور درست از تاریخ انقلاب اسلامی و وقایع مربوط به آن، مقدمه فهم عمیقتر انقلاب است؛ تاریخ پر فراز و نشیبی که با راویان متعدد و بعضا با سوگیری سیاسی، برای بسیاری از کسانیکه سالهای انقلاب را درک نکردهاند، پنهان و غبارآلود است.
8 کتاب پیشنهادی با موضوع انقلاب اسلامی
در این یادداشت به معرفی بهترین کتابهای تاریخی درباره انقلاب اسلامی پرداختهایم. کتابهای معرفی شده از نظر منابعی که در آنها استفاده شده کاملا مطمئن و مورد اعتماد هستند. در ادامه میتوانید از ویژگیهای این کتابها بیشتر مطلع شوید.
1- جعبه سیاه
کتاب جعبه سیاه دربارهی چه کسی است؟ او چگونه وقوع انقلاب اسلامی و نابودی پهلوی را پیشبینی کرده بود؟
کتاب جعبه سیاه یکی از بهترین کتابها درباره انقلاب اسلامی است. این کتاب خاطرات اسدالله علم را به چالش کشیده است. علم چه کسی بود؟ چقدر اطلاعات داشت؟
امیر اسدالله علم پسر یکی از خانهای بیرجند بود. اجداد او از حاکمان سابق این منطقه و مجری سیاستهای انگلیس بودند. عَلَم به خوبی سیاست را آموخته بود. بسیار معتمد و آگاه به اوضاع دربار پهلوی بود. از عاملان اصلی سرکوب قیام 15خرداد بود؛ و با این کار اعتماد کامل شاه را جلب کرده بود. او اطلاعات خوبی از اوضاع کشور داشت. وقوع انقلاب اسلامی را پیشبینی میکرد. پس از برکنار شدن و هنگامی که در بستر مرگ بود برای شاه نامهای نوشت؛ و به صورت صریح درباره وخامت اوضاع کشور به شاه هشدار سقوط سلطنت را داد. اما از سوی شاه متهم شد به از دست دادن مشاعر.
اسدالله علم جزء معدود سیاستمداران دوران پهلوی است که خاطرات خود را به صورت روزانه ثبت کرده است. این اقدام ارزشمند وی منجر به شفافسازی بسیاری از ابهامات درباره تاریخ پهلوی شده است. اما ممکن است این سوال ایجاد شود چقدر میتوان به عنوان یک منبع موثق درباره پهلوی دوم، اوضاع ایران دههی چهل و پنجاه، و علل وقوع انقلاب اسلامی به این کتاب استناد نمود؟
کتاب جعبه سیاه به تحلیل موضوعات ذکر شده در خاطرات علم پرداخته است. با خواندن کتاب جعبه سیاه میتوان از صحت موارد مندرج در این خاطرات مطمئن شد یا آن را رد کرد.
جعبه سیاه در 191صفحه توسط سیدمحمدحسین راجی تدوین، و توسط دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است. خواندن این کتاب برای علاقهمندان به تاریخ پهلوی، تاریخ معاصر و تاریخ انقلاب جذاب و مفید خواهد بود.
2- چغک
نظر نوجوانان دربارهی فعالیتهای انقلابی دوران پهلوی چه بود؟ آیا مشارکتی در اینباره داشتهاند؟ میزان این مشارکت به چقدر بوده است؟
عموما اطلاعات ما دربارهی مبارزات انقلابی محدود به شهر تهران میشود. اما انقلاب اسلامی با همیاری و فعالیت گروههای مختلف مردمی در شهرهای کوچک و بزرگ کشور به ثمر رسید. مرد، زن، پیر، جوان در این امر سهیم بودند.
کتاب چغک داستانی است بر اساس واقعیت. این کتاب یکی از بهترین کتابها درباره انقلاب اسلامی است که میتواند به عنوان منبعی دربارهی فعالیت مبارزاتی نوجوانان استفاده شود. محوریت داستان یک گروه چهارنفره از نوجوانان پانزدهسالهی مشهدی است. سرگروه آنها محمدمهدی، قهرمان داستان است، این گروه با حمایت حاج آقا شروع به فعالیت میکنند.
چغک در لهجهی مشهدی یعنی گنجشک. چغک لقب محمدمهدی است. به دلیل زبر و زرنگ، و جثهی ریزش، حاج آقا این لقب را به او داده است. حاج آقا که مردم شهر ارادت ویژهای به ایشان دارند، و تحت رهبری و حرفهای وی فعالیتهایشان را سر و شکل میدهند؛ سید علی خامنهای است.
در کتاب چغک کمکهای مردمی در تهیه و تدارک راهپیماییها به خوبی تصویر شده است. چنانکه مادربزرگ محمدمهدی زیرزمین منزلش را در اختیار گروه محمدمهدی قرار داده، که دستگاه پُلیکپی و تایپ در آن قرار دهند. محمدمهدی و دوستانش همپای مبارزین حرفهای در مجالس مخفی شرکت میکند.
داستان ب راساس رویدادهای روزهای نهم و دهم دیماه ۱۳۵۷ در مشهد شکل میگیرد. اواخر داستان پس از برگزاری راهپیمایی این متن آمده است: «توی کشور معروف بود که مشهدیها طوری مبارزه میکنند که با کمترین تلفات ممکن، بهترین نتیجه را میگیرند. اما دیروز و امروز مردم مشهد به اندازه چندین سال مبارزه شهید دادند. ص ۳۰۸»
کتاب چغک توسط موسسه صهبا تدوین شده و در 359 صفحه توسط موسسه ایمان جهادی به چاپ رسیده است. خواندن کتاب چغک برای علاقهمندان به داستانهای مستند و تاریخ انقلاب اسلامی مناسب و جذاب خواهد بود.
3- خون دلی که لعل شد
چرا در دوران پهلوی برخی افراد مذهبی زندگی آرام خود را رها کردند و قدم در مسیر پر رنجی مانند مبارزه گذاشتند؟ این سختیها چه چیزهایی بودند؟ چطور تحمل شدند و نتیجهای همچون انقلاب اسلامی را به بار نشاندند؟
افراد زیادی از جان و زندگی و آسایش خود گذشتند تا با انواع فعالیتهای فرهنگی ذهن مردم را دربارهی آنچه بر این کشور میرفت آگاه کنند. یکی از فعالترین شخصیتها اکنون رهبری جامعهی اسلامی را بر عهده دارد.
کتابهای متعددی درباره زندگی رهبر انقلاب آیتالله خامنهای نوشته شده است. اما با خواندن هرکدام موضوعی متفاوت درباره زندگی ایشان به اطلاع خوانندگان میرسد. کتاب خون دلی که لعل شد دربارهی مصائب و سختیهایی است که ایشان در بازداشت، زندان و تبعید متحمل شدهاند.
این کتاب ابتدا به قلم ایشان و به زبان عربی نوشته شد.
در کتاب خون دلی که لعل شد خاطرات کلیدی از دوران مبارزات پیش از انقلاب رهبری، با جزئیات ذکر شده است. به همین دلیل یکی از بهترین کتابها درباره انقلاب اسلامی محسوب میشود. با خواندن این کتاب با روش تفکر سیاسی رهبر انقلاب آشنا میشوید. از آنجایی که کتاب خون دلی که لعل شد توسط خود ایشان نوشته شده است، از انسجام و روانی خوبی برای استناد برخوردار است؛ و میتوان به عنوان منبعی پر از اطلاعات درباره تاریخ انقلاب اسلامی از آن استفاده نمود.
کتاب خون دلی که لعل شد در پانزده فصل و 410 صفحه توسط انتشارات انقلاب اسلامی چاپ شده است.
خواندن کتاب خون دلی که لعل شد برای کسانی مفید است که به تاریخ انقلاب اسلامی، اوضاع سیاسی و فرهنگی دوران پهلوی و دلایل اعتراضات مردمی علاقهمند هستند. همچنین اگر به خواندن زندگینامهی یک مبارز صبور علاقه دارید کتاب خون دلی که لعل شد را بخوانید.
4- ایستگاه خیابان روزولت
آیا شرح کاملی از دلایل وقوع تسخیر سفارت آمریکا در ذهنتان دارید؟ چرا اطلاعات ما در این مورد محدود است؟ تا قبل از نوشته شدن کتاب ایستگاه خیابان روزولت، اگر میخواستیم اطلاعات جامعی دربارهی تسخیر سفارت آمریکا، که بخش مهمی از تاریخ انقلاب اسلامی است، داشته باشیم؛ دستمان به جایی بند نمیشد.
کتابی که معرفی آن را میخوانید چرا نامش ایستگاه خیابان روزولت است؟
اغلب آثار تدوین شده دربارهی تصرف سفارت آمریکا منابع آمریکایی هستند. آمریکاییها خیلی بیشتر از ایرانیها در این مورد آثار تالیف شده دارند. و قطعا تسخیر سفارت آمریکا، یا بهتر بگوییم لانهی جاسوسی را به نفع خودشان روایت کردهاند. اغلب گروگانهای آمریکایی خاطرات خود را نوشتهاند. اما دانشجویان پیرو خط امام که در 13آبان 1358، اقدام به تسخیر سفارت کردند خیلی کم خاطرات خود را روایت کردهاند. به همین دلیل در تولید منابع فارسی با روایتی ایرانی کم کاری شده است.
کتاب ایستگاه خیابان روزولت به عنوان یکی از بهترین کتابها درباره انقلاب اسلامی، بر اساس اسناد معتبر تلاش کرده است آغاز روابط جمهوری اسلامی ایران، و ایالات متحده آمریکا طی سالهای 1357-1359 را روشن کند. مهمترین اتفاق تاریخی در روابط این دو کشور، طی سالهای مورد پژوهش، تسخیر سفارت آمریکاست. بنابراین مرکزیت کتاب ایستگاه خیابان روزولت دربارهی تسخیر سفارت آمریکا در آبان 58 است.
نام کتاب، ایستگاه خیابان روزولت است؛ چون نمایندگی سیاسی آمریکا در تهران که در امتداد خیابان شهید مفتح، روزولت سابق، قرار داشت، بیشتر از اینکه سفارتخانه با فعالیتهای دیپلماتیک باشد، یک ایستگاه اطلاعاتی بود، وابسته به سازمان سی.آی.اِی. علاوه بر فعالیتهای اطلاعاتی فعالیتهای عملیاتی نیز انجام میشد.
کتاب ایستگاه خیابان روزولت به دلیل اهمیت فراوان اطلاعات تاریخی دربارهی انقلاب اسلامی توسط رهبر انقلاب تقریظ شده، و متن تقریظ در ابتدای کتاب با دستخط ایشان چاپ شده است.
خواندن کتاب ایستگاه خیابان روزولت برای علاقهمندان به سیاست، تاریخ معاصر، و تاریخ روابط ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی مفید و جذاب خواهد بود.
5- صعود چهل ساله
در میان موج اطلاعات سایبری بیشتر از مشکلات جمهوری اسلامی ایران شنیدهاید یا از پیشرفتهای کشور؟ اگر بخواهید چند مورد پیشرفت اساسی ایران عزیز را ذکر کنید چه مواردی هستند؟ و اگر بخواهید مقایسهی دقیق و کوتاهی تنها در چند مورد آبرسانی، گازرسانی، بهداشت، سواد و تحصیلات بین ایران جمهوری اسلامی و ایران پهلوی داشته باشید چه مواردی را بیان میکنید؟
کتاب صعود چهل ساله اولین بار در چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی به منظور پاسخ دادن به این سوالات چاپ شد. و پس از آن در چاپ جدید از دستاوردهای بیشتری نام برده شد.
تمامی اطلاعات کتاب صعود چهل ساله از بیانات رهبر انقلاب استخراج شده است. اما جهت اثبات تکتک این دستاوردها، به سایتها و منابع آماری غربی نیز ارجاع داده شده است. کتاب صعود چهل ساله یکی از بهترین کتابها درباره تاریخ انقلاب اسلامی است که در 9 فصل تدوین شده است.
در این کتاب اطلاعات جامعی دربارهی رتبهی خوب ایران اسلامی بصورت مستند ذکر شده است. مثلا آیا میدانستید شاخص توسعهی انسانی در جمهوری اسلامی بالاترین رتبه را در جهان دارد؟ با خواندن کتاب صعود چهل ساله نسبت به بسیاری موراد دیگر از این دست مطلع خواهید شد.
اما ممکن است این سوال برای خواننده پیش بیاید چرا از مشکلات کشور سخن به میان نیامده است؟ در پاسخ به این سوال باید گفت، مهمترین کاری که دشمن میخواهد بکند تصویرسازی غلط و سیاهنمایی از وضعیت کشور است. در مقابل غرب به ویژه آمریکا را کشورهایی بدون مشکل و از هر نظر توسعهیافته جا میزنند. کتاب صعود چهل ساله جهت بیان پیشرفتها تدوین شده است. با اینحال در فصل پایانی کتاب به کند شدن پیشرفت در برخی مقاطع تاریخی پرداخته است.
کتاب صعود چهل ساله به عنوان یک منبع معتبر تاریخی درباره انقلاب اسلامی تلاش دارد این نکته را گوشزد کند که جمهوری اسلامی علیرغم مشکلات بسیار، پیشرفتهای فراوانی نیز داشته است و همچنان در این مسیر گام برمیدارد.
کتاب صعود چهل ساله توسط سید محمدحسین راجی در320 صفحه نوشته شده و در دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است.
خواندن کتاب صعود چهل ساله برای کسانی مفید است که علاقهمند به دانستن دستاوردهای جمهوری اسلامی هستند. همچنین اگر به تاریخ انقلاب اسلامی علاقه دارید کتاب صعود چهل ساله را حتما بخوانید.
6- خود خدا
آیا انقلاب اسلامی به یکباره رخ داد؟ زمینههای وقوع یک انقلاب را چه عواملی تعیین میکنند؟ در کتاب خود خدا به بررسی اقدامات و سیاستهای پهلوی اول، یعنی رضاشاه پرداخته است.
کتاب خود خدا یکی از منابع معتبر در زمینهی بررسی علل تاریخی وقوع انقلاب اسلامی در ایران محسوب میشود. این کتاب متکی بر منابع لاتین بوده، و منبع هر اطلاعاتی که ارائه شده ذیل همان صفحه چاپ شده است.
در کتاب خود خدا تلاش بر این است که با روایتی بیطرفانه و واقعی از دوران پهلوی، شیوهی حکومتداری رضا شاه به چالش کشیده شود. قطعا روشهای برخورد این پدر و پسر منجر به زمینهسازی و وقوع انقلاب اسلامی شده است.
مهمترین رفتار رضا شاه در این کتاب زمینخواری بیحد و حصر وی و غصب زمینهای حاصلخیز در اقصینقاط کشور است. از بین بردن کاربری زراعی زمینها، و تبدیل آنها به مراکز تفریحی و تجاری منجر به بیکاری و تغییر زیست مردم مناطق مختلف شد.
اطلاعات کتاب خود خدا از منابعی همچون کتب افراد ذینفوذ دربار پهلوی، و نمایندگان دول خارجی، و یا اساتید غیر همسو با سیاستهای جمهوری اسلامی ایران برداشته شده است.
یکی از مواردی که معاندین جمهوری اسلامی و سلطنتطلبها همواره به آن استناد میکنند و افراد ناآگاه را به خود جذب میکنند، ادعای احداث راهآهن توسط رضا شاه است. فصل پنجم کتاب خود خدا منحصرا به احداث راهآهن در ایران، دلایل آن، چرایی عدم احداث راهآهن توسط رضا شاه در تمامی نقاط ایرانزمین پرداخته است. همچنین در این کتاب آمده که ایران در این دوران از داشتن جاده نیز محروم بود. با خواندن فصل پایانی به این سوال پاسخ داده میشود چرا برای رفاه مردم، و رشد حمل و نقل و توسعهی ایران جاده احداث نشد؟ چرا بسیاری از مناطق همچنان تا سالها بعد با مسیرهای سنگلاخ و صعبالعبور درگیر بودند؟
کتاب خود خدا یکی از منابع مهم تاریخ پهلوی و دلایل تاریخی وقوع انقلاب اسلامی است، که در 367 صفحه توسط سید محمدحسین راجی، و محسن فوجی نوشته شده و دفتر نشر معارف آن را به چاپ رسانده است. خواندن این کتاب برای کسانی جذاب است که میخواهند اطلاعات مستند و واقعی درباره اوضاع ایران در دوران رضا شاه داشته باشند.
7- خدا زاده
چرا تنها یک دهه پس از آغاز پادشاهی محمدرضا شاه پهلوی کودتای 28مرداد با دخالت مستقیم آمریکا در ایران رخ داد؟ چرا تنها دو دهه پس از پادشاهی او قیام عظیم و گستردهای همچون پانزده خرداد رخ داد؟
در واقع پس از رضا شاه آنچه به وقوع انقلاب اسلامی سرعت داد اقدامات غیر مسئولانهی محمدرضا شاه پهلوی بود. کتاب خدازاده جلد دوم کتاب خود خدا است. هر دو کتاب با هم یکدیگر را کامل میکنند و اطلاعات جامعی درباره دلایل تاریخی وقوع انقلاب اسلامی به خواننده میدهند. کتاب حاضر، روایتی جدید از محمدرضا پهلوی ارائه می دهد، راویتی از زبان نویسندگان خارجی!
با خواندن کتاب خدازاده از منابع درآمدی ایران مطلع خواهیم شد. آیا این درآمد متکی بر تولید داخلی و صادرات بود؟ یا صرفا فروش نفت؟
محمدرضا پهلوی اقتدار رضاشاه را در کنترل خانوادهاش نداشت. نفوذ خانوادهی پهلوی بر اقتصاد، فساد و مافیای افسارگسیخته، با استناد به منابع لاتین و غیر ایرانی در کتاب خدازاده اثبات شده است. این فساد و بیعدالتی یکی از مهمترین عوامل بروز انقلاب اسلامی بود.
در بین تمام ارگانهای دولتی، تنها به ارتش بها داده میشد. همچنین اقداماتی همچون جشنهای دوهزار و پانصدساله، که فصل چهارم کتاب خدازاده به طور مفصل به آن پرداخته است؛ به عنوان یکی از تراژدیهای فرهنگی اقتصادی زخم بزرگی بر فرهنگ و اقتصاد ایران وارد کرد.
این جشنها در حالی با رنگ و لعاب فراوان به نمایش در میآمد، که در مسافتی نهچندان دورتر زاغههای شهر شیراز وجودداشت. تمامی افراد شرکت کننده، و مواد و مصالح مورد استفاده در آن به جز خاندان سلطنتی غیر ایرانی بودند. این جشنها دوهفته طول میکشید. و در تمام این مدت ساواک سخت مراقب بود میهمانان حین گشتوگذار در شهر شیراز به مناطق فقیرنشین نزدیک نشوند.
کتاب خدازاده یکی از منابع مستند دلایل تاریخی وقوع انقلاب اسلامی است که توسط سید محمدحسین راجی و محسن فوجی نوشته شده؛ و در 416صفحه و 9بخش توسط دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است.
اگر به خواندن تاریخ و دانستن دلایل بروز نارضایتی بین طبقات مختلف جامعه، و چرایی وقوع انقلاباسلامی علاقهمند هستید خواندن کتاب خدازاده به شما کمک میکند به پاسخ سوالاتتان برسید.
8- تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری
چرا استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی، مطالبهی مردم شد؟ چرا پس از وقوع انقلاب اسلامی همچنان برخی از معضلات اجتماعی رژیم سابق رفع نشده؟ با وجود اقدامات وسیع غرب، به ویژه آمریکا چرا تاکنون موفق به اجرای نقشههایشان در ایران اسلامی نشدهاند؟ چه دشواریهایی پس از انقلاب اسلامی وجود داشته است؟
تصور کنید راوی تاریخ کسی باشد که خود آن دوران را زیسته است. کتاب تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری همین ویژگی را دارد.
در بخشی از کتاب میخوانیم: «نگاه مسئولان دولتی در رژیم پهلوی و قبلش رژیم قاجار به کشور نگاه مالک به ملک خودش بود.»
بنابراین مالک به ملک گستردهاش نگاه میکند، هر کجا برایش صرف داشته باشد آباد میکند؛ و هرجا برایش سودی نداشته باشد رها میکند. نتیجهی این تفکر شد اصطلاحاتی مانند دورافتاده. چرا دورافتاده؟ چون از پایتخت دور بودند.
اما مشکل ایران زمین و مردم ایران تنها در داشتن زمامداران مستبد و وابسته نبود. بلکه همواره با حضور بیگانگان در رنج و ضرر بود. اما کشورهای غربی و در رأس آنها آمریکا، که تا پیش از انقلاب اسلامی رژیم طاغوت مجری بیچون و چرای سیاستهای آنها در ایران بود؛ همواره نیروی پرقدرت ایمان اسلامی را در جامعهی مسلمان ایران دستکم گرفته بودند؛ با وقوع انقلاب اسلامی به اشتباه خود پی بردند؛ بیکار ننشستند و در تمام دوران پس از انقلاب به دنبال انجام اقدامات فرهنگی و رخنه به اعتقادات مذهبی مردم بودهاند. اما همچنان پیروزی با ملت ایران اسلامی بوده است.
در کتاب تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری دو عامل به عنوان کلید فتح و فرج معرفی شده است. اول ایستادگی بر سر اصول اسلامی، و دوم حضور در صحنهی مردم.
در کتاب تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری بیانات ایشان در زمینهی تاریخ معاصر گردآوری و منتشر شده است. با مطالعهی این کتاب به ریشهی دلایل وقوع انقلاب اسلامی و موفقیت آن پس از انقلاب پی خواهید برد. این کتاب در سیزده فصل توسط احسان بابایی گردآوری شده و دفتر نشر معارف آن را در 476 صفحه به چاپ رسانده است.
چرا باید نسبت به تاریخ انقلاب اسلامی آگاهی داشته باشیم؟
شناخت دلایل وقوع هر حادثه از خود آن حادثه مهمتر است. ما تاریخ میخوانیم که اول از همه آگاهیمان دربارهی دوران خودمان بیشتر شود. همانطور که وقتی به مکانی مشخص سفر میکنیم، برای استفادهی هرچه بیشتر از امکانات طبیعی و انسانی موجود سعی میکنیم اطلاعات مناسبی دربارهی آن منطقه داشته باشیم؛ زمان نیز همین ویژگی را دارد. اگر اطلاعات کافی در مورد تاریخ معاصر دورانی که در آن زندگی میکنیم نداشته باشیم، قدرت تصمیمگیری و تفکرمان دچار افت شده و کیفیت رفتار به موقع از ما سلب میشود و تنها ضرر و زیان این ناآگاهی برایمان خواهد ماند، بدون اینکه بتوانیم در فرصت مناسب جبران کنیم. کتاب های معرفی شده در این مقاله به ما کمک می کند آگاهی بیشتری از تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی داشته باشیم.
