پیاده روی اربعین و هزار رنگ
اربعین حسینی یکی از بزرگترین تجمعهای انسانی است که با پتانسیل بالایش توانسته انسانهایی با زبان و نژاد مختلف را برای هدفی مشترک، زیر پرچم حب الحسین جمع کند. اربعین، جلوهای از زندگی پس از ظهور است که با حرکت شیعیان برای تجدید میثاق با امام شهیدشان شروع شد و کمکم جهانی شد.
بهترین کتابها درباره پیاده روی اربعین
حالا که اربعین به یکی از بزرگترین پدیدههای فرهنگی هر سال بدل شده؛ روایتها و قصههایی که لحظه گره خوردن دل انسانها به یکدیگر را روایت میکند خواندنی است. در دنیایی که رنگ خوبی بیجان شده، مواجه با آدمهایی که با هم غریبه هستند و حتی زبان هم را نمیدانند اما بیمنت به هم محبت میکنند، جذاب است.
در ادامه به معرفی کتابهایی میپردازیم که از دل اربعین بیرون آمدهاند. کتابهایی با خرده روایت، سفرنامه، داستان کوتاه و یا رویکرد معرفتی تلاش کردهاند گوشهای از شکوه این اتفاق بزرگ را نشان دهند؛ کتابهایی که با روایت حرکت آدمهای مسافر در این جاده، جاذبه این عشق را نشان میدهند.
12 کتاب خواندنی با موضوع اربعین
1- موکب رنگی پنگی
کتاب «موکب رنگی پنگی» سراغ زائرانی رفته که روحیه ظریف و لطیف هنرمندانهشان، نوع حضور آنها در پیادهروی اربعین را متفاوت کرده. آدمهای هنرمندی که هر کدام به نحوی روحشان با دنیای هنر عجین شده بود؛ قلم، رنگ و بومهایشان را برداشتند و راهی سفری پرماجرا شدند. کار هنری در فضای پیاده روی اربعین و پیدا کردن فضای لازم برای فعالیت آسان نبود اما در قلب همه آن هنرمندان چیز مشترکی وجود داشت. حب به حسین علیه السلام که باعث میشد از خدا بخواهند هنرشان در این مسیر خرج شود. کمکم موکبهای رنگی پنگی پا گرفتند. از زیر اندازهای کوچکی که با پارچه و دکمههای رنگی، بچههای ایرانی و عراقی را دعوت به بازی کردند تا تابلوهای خوشنویسی شده که راهی خانه خادمان عراقی میشدند.
کتاب «موکب رنگی پنگی» خرده روایتهای مستند و متفاوت از حضور هنرمندان مردمی در بزرگترین راهپیمایی دنیاست؛ هنری که موفق شد قلب مردم را با زبانهای مختلفشان به هم نزدیک کند و برای معرفی اعتقاد قلبی صاحب هنر، صدایش را به دنیا برساند.
کتاب «موکب رنگی پنگی» به قلم بهزاد دانشگر نوشته شده و در انتشارات عهد مانا به چاپ رسیده است.
2- سر بر خاک دهکده
قصه دلسوختگی نویسنده کتاب «سر بر خاک دهکده» برای عزاداری امام حسین (علیه السلام) از سوئیس شروع شد! حتی بعد از آن که نویسنده به ایران برگشت، هر چه تلاش کرد نتوانست خودش را به راهپیمایی اربعین برساند. سال بعدش هم انگار چشمش از نشدنها ترسیده بود. میگفت این اربعین را نمیرود کربلا و هنوز وقتش نشده اما غافل از اینکه هیچکس به اختیار خودش از این سفر جا نمیماند یا راهی نمیشود. پیادهروی اربعین یک مهر دارد که باید از آسمان روی سر زائران زده شود تا مثل ویزا آنها را از پایانههای مرزی کشور خارج کند و بفرستد توی دل جادههای خاکی عراق.
نویسنده که مادر سه پسر است، با کلی سفارش و دلنگرانی مادرانه از همسر و بچههایش خداحافظی کرد و راهی سفر شد. سفری که سفرنامه آن با زبانی طنز دل مخاطبش را با خود تا کنج ایوان نجف و بین الحرمین میبرد و گاهی با روضههای اربعین و دخترکان خردسال اباعبدلله، اشک را تا روی گونه سر میدهد.
کتاب «سر بر خاک دهکده» سفرنامه خودنوشتی است که در میان لیست بهترین کتابها درباره اربعین قرار گرفته. این کتاب به قلم فائضه غفار حدادی از انتشارات شهید کاظمی منتشر شده است.
3- پادشاهان پیاده
زائران اربعین خود را از کشورهای مختلف به جاده نجف تا کربلا رسانده بودند. آنجا هرکدام قصه عاشق شدن و دل دادنشان به امام حسین علیه السلام و اهل بیت او را تعریف میکردند.
پسر بچه 9 ساله قزوینی که از پای کتاب فارسی بلند شده بود و برای سفر کربلا اشک ریخته بود از روزهای آماده شدن پاسپورت و همبازیهای عراقیاش تعریف میکرد. زائر پاکستانی از اتوبوس هموطنان زائر خود گفت که پیش از رسیدن به عراق همگی پای اتوبوسشان شهید شدند. مرد لندن نشین از جمع کردن پولی تعریف کرد که هر سال فراهمش میکرد تا در مسیر اربعین و برای زائران حسینی خرج کند. مرد عراقی پرده از هفت سالی برداشت که خود و اقوامش از خانه بیرون نیامدند تا مبادا مجبور باشند به شیعیان ایرانی ظلم کنند. «پادشاهان پیاده» قطرههایی هستند که در مسیر نجف تا کربلا به هم رسیدند تا دریای ارادت خود را به پای امامشان بریزند.
کتاب «پادشاهان پیاده» به قلم بهزاد دانشگر خرده روایتهای مستندی است که با کمترین دخل و تصرف چاپ شد تا معرفی باشد از دلهای عاشق و زائر. این کتاب در انتشارات عهد مانا چاپ و منتشر شده است.
4- موکب آمستردام
پیاده روی اربعین به جهانی بودنش و داشتن شرکتکننده از سراسر دنیا معروف است. اما این سیل جمعیت که گاها غیر مسلمان یا ساکن غرب و اروپا هستند و در خصوصا در چند سال اخیر زیاده شدهاند از کجا میآیند؟
کتاب «موکب آمستردام» سراغ افرادی رفته که هرکدام با قصهای متفاوت سر از اروپا درآوردند. آدمهایی که توی غربت و دور از وطن، به حب امام حسین (علیهالسلام) مبتلا شدند. هر کدام از آنها طوری تلاش کردند تا مسلمانان کشورهای مختلف را جذب کنند و با وجود مشکلات متعددی که سر راهشان وجود داشت، کاروانشان را راهی کربلا کنند. اما این تعداد زائر برایشان کافی نبود. هنوز حس میکردند وظیفه بزرگتری به گردن دارند که باید در حق امامشان ادا کنند. حالا وقت آن بود تا هر کدام با شیوهای غیر مسلمانان ساکن کشورهای اروپایی را جذب این راه کنند. آنها فهمیده بودند تنها دعوت زبانی و تعریف کردن از این اتفاق بزرگ کار ساز نیست. پس دست به کار شدند...
کتاب «موکب آمستردام» روایتهایی واقعی از زبان تجربهگرانی است که کاروان اربعین و پرچم اباعبدالله را از اروپا بلند کردند و دل را زدند به جاده عشق.
این کتاب نوشته بهزاد دانشگر و با ترجمه هادی پورزعفرانی است. انتشارات عهد مانا این کتاب را چاپ و راهی بازار کرده است.
5- راهنمای کامل پیادهروی اربعین
پیاده روی اربعین، با همه پیاده رویهایی که سراغ داریم متفاوت است. از حال و هوای خاص آن گرفته تا سختیهایی که با جان این سفر گره خوردهاند. با وجود تمام سختیها اما هرسال بر تعداد زائران اربعین افزوده میشود.
اگر زائران پیش از شروع سفر، وسیلههای مورد نیاز پیادهروی و توصیههای ضروری آشنا شوند، زیارت بهتری در پیش خواهند داشت. کتاب «راهنمای کامل پیاده روی اربعین» را میتوان به عنوان یکی از کامل ترین منابع راهنمای این سفر به شمار آورد. معرفی لوازم لازم سفر و کیفیت آنها مثل کوله پشتی و کفش مناسب که همراه همیشگی زائرین هستند؛ در ادامه به معرفی مسیر سفر و پیادهروی میپردازد. برای مثال شهرهای کربلا و نجف را معرفی کرده و اماکن زیارتی و مقدس آنها را نام میبرد. موارد کاربردی که در این کتاب ذکر شدهاند آن را به یکی از بهترین کتاب ها در مورد اربعین تبدیل کرده است.
کتاب راهنمای کامل پیادهروی اربعین نوشته امیر خاقانی و حمزه اسمائیل نیا است. این کتاب در انتشارات مناجات به چاپ رسیده است.
6- چای عراقی
کتاب چای عراقی با داستان پدری درمانده از بیماری پسرش شروع میشود. پدر، پسرش اردلان که زندگی نباتی دارد را لای یک لایه پتو میپیچد و روی صندلی عقب پرایدش میگذارد. به اردلان میگوید قرار است به یک جای خوب برود. جایی که حال اردلان را رو به راه کند. هر چند توی سرش درگیر است. با وجدانش. با تصمیمی که گرفته. ماشین را روشن میکند و تا مرز مهران رانندگی میکند.
کتاب چای عراقی داستان کوتاه و خواندنی درباره آدمهایی دارد که هر کدام به شکلی سر از مسیر اربعین درآوردهاند و توی کولههایشان چیزی سنگینتر از لباس و آب و خوراک دارند. رازهای بزرگ زندگی آنها پا به پایشان از مرز رد میشود و عمود به عمود تا رسیدن به کربلا با دل و روحشان کلنجار میرود.
داستانهای این کتاب به قلم نویسندگان نامدار و مختلف از جمله محمدرضا شرفی خبوشان، مجید قیصری و ابراهیم اکبری دیزگاه نوشته شدهاند.
کتاب «چای عراقی» یکی از بهترین کتابها درباره اربعین است و به خوبی توانسته حال و هوای این راهپیمایی عظیم را در خط به خط داستانهایش نشان دهد. این کتاب از دفتر نشر معارف چاپ و منتشر شده است.
7- باغ اسلیمی
نیله سردرگم به خیابانهای نجف نگاه کرد. تاکسی دیگر جلوتر از این نمیرفت. با خودش فکر کرد چرا مردم یک کشور باید آنقدر پیاده بروند که راه عبور ماشینها بسته شود؟ با هر قدمی که برمیداشت منتظر دیدن ردی از تروریستهایی میماند که شنیده بود در این کشور زیادند.
به خاطر سالها مطالعه درباره خاورمیانه، خبرهای خوبی از اوضاع جایی مثل عراق نداشت و حالا او تک و تنها میان هزاران نفر که زائر نام داشتند، به دنبال کوله پشتی خودش میگشت که با کولهای دیگر در فرودگاه جا به جا شده بود.
از پسر بچهای که کنار خیابان بود؛ دو بطری آب گرفت. پسرک پول نمیگرفت. نیله سردرگم مانده بود. هرکس که به او چیزی میداد، میگفت ابو سجاد حساب کرده. با خودش گفت این ابو سجاد عجب آدم پولداری است که این همه بریز و بپاش کرده! مترجم گوگل میگفت کلمه زائر به معنای بازدید کننده است. اما بازدید از چه و کجا را نیله نمیدانست.
کتاب «باغ اسلیمی» رمانی متفاوت درباره پیاده روی ابعین است. رمانی که مواجههای مختلف با این سفر را نشان میدهد. برای هر کس که هنوز طعم این مهمانی را نچشیده؛ مثل یک «باغ اسلیمی» قصه سرنوشت و دل آدمهای حاضر در اربعین است. سفری که آدمها را متفاوت از آنچه بودهاند به خانه برمیگرداند.
این رمان به قلم بشری صاحبی نوشته شده و در دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است.
8- قدم عاشقی
کتاب «قدم عاشقی» را میتوان کتابی برای شناختن الفبای اربعین معرفی کرد؛ کتابی که حاصل سخنرانیهای استاد محمدرضا عابدینی به مناسبت اربعین حسینی است و با تدوین حسین قاسمی منتشر شده است.
نکات مطرح شده در این کتاب طی سه گفتار دسته بندی شدهاند.
گفتار اول با عنوان اربعین و ظهور حق در طول تاریخ، به بررسی نبرد میان حق و باطل پرداخته و در آخر ارتباط پیاده روی اربعین با جلوه حق در روزگار ما را بیان میکند.
اربعین؛ امتداد عاشورا تا ظهور گفتار دوم است که به تفسیر آثار اربعین بر سرشت انسان، جهان و ساخت مقدمات ظهور منجی پرداخته.
در گفتار سوم نیز به شرح و تفسیر زیارت نامه اربعین پرداخته شده است تا قدم آخر زیارت زائر با حضور قلب انجام شود.
مطالعه این کتاب به فهم درست اربعین حسینی کمک میکند و در نتیجه با دیدگاه کامل و جدیدی که به مخاطب میدهد؛ او را آماده تلاش برای درک عمیقتر و تبلیغ این حرکت فرهنگی عظیم میکند.
کتاب «قدم عاشقی» در دفتر نشر معارف چاپ و منتشر شده است.
9- ستون 1453
نگارش رمان «ستون 1453» در یک پمپ بنزین شروع شد. مسافران کربلا بعد از پیادهروی اربعین، راهی مرز مهران شده بودند تا به خانههایشان برگردند. ماشینها یکی یکی در صف پمپ بنزین جلو میرفتند. همه چیز خیلی سریع اتفاق افتاد. راوی کتاب که به کانتر جلویی مشکوک شده بود با دیدن نوری سفید، خودش را به بیرون ماشین پرت کرد. با انفجار کانتینر انگار دنیا پر شد از دود سیاه و صدای فریاد.
مسافران در ماشینها سوخته بودند. طوری که هیچ کدامشان را نمیشد شناخت. راوی کتاب با سری سنگین و چشمهایی که از اشک خیس بودند، بین ستونهای آهنی و خمیده پمپ بنزین میگشت تا کمک کند. ناگهان چشمش به دستی قطع شده افتاد. کنار دست، سررسید نیمسوختهای افتاده بود. صاحب دست و سررسید را نتوانست پیدا کند. دفتر را انداخت توی کولهاش. بعدا که آن را خواند، دید صفحه صفحه سررسید با سفرنامه صاحب دست پر شده است. سفرنامهای عجیب! انگار نویسنده آن خاطرات، مسافر جایی میان امروز و سالها قبل بود. خاطراتش را خیلی دقیق نوشته بود. از اولین لحظهای که با چشمش دو پسر جوان و شترها را دید و این آغاز سفر پر ماجرای زیارتش بود.
کتاب «ستون 1453» رمانی متفاوت درباره اربعین حسینی است که پس از انتشار با استقبال زیاد و پرشور از سمت مخاطبان مواجه شد. مسلم ناصری این کتاب را در انتشارات جمکران به چاپ رسانده است.
10- عمود هفتاد و دوم
کتاب «عمود هفتاد و دوم» حکم سفری مکتوب را دارد به دل جادهای که هر سال تعداد زیادی از زائران خود را به آن میرسانند تا بعد از چند روز پیادهروی و همدردی با خانواده امام حسین (علیه السلام) به دو گنبد طلایی در کربلا سلام بدهند.
نویسنده کتاب، روایات واقعی از دل این سفر و مسافران آن را جمع کرده و با زبانی روان به نگارش درآورده. قصه هر کدام از این راویان، جهانی متفاوت از دیگر قصهها دارد. از آنهایی که خیال نمیکردند طلبیده شوند تا کسانی که سالهاست پولهایشان را جم میکنند بلکه به زائری در این مسیر کمک کنند. در ادامه ماجراهای کتاب به روایت زیست مومنانه مسلمانان کشورهای مختلف در کنار هم پرداخته که جلوه ویژه و جهانی اربعین به همین است.
کتاب «عمود هفتاد و دوم» شامل ده فصل است: رزق لایحتسب، وحدت و همدلی، سختی سفر، میزبانان، اخلاص، لطیفههای سفر، جاماندهها، کودکان، خاطرات برادران اهل تسنن.حمید وحیدیان نویسنده این کتاب است و انتشارات سوچا، آن را منتشر کرده.
11- اربعین طوبی
کتاب «اربعین طوبی» اولین رمانی است که در ایران با موضوع پیاده روی اربعین نوشته شده. دانستن این نکته که تمام ماجراهای این کتاب واقعی هستند، بر جذابیت آن اضافه میکند. در سالهای اخیر سریالی اقتباسی با همین نام از روی این کتاب ساخته شد اما موضوع مهم این است که سرنوشت شخصیتهای این کتاب از سریال آن کاملا متمایز است و ماجرای کتاب تفاوتهای زیادی با سریال دارد.
خواندن این رمان تجربه نسبتا متفاوتی از اربعین و نمایی جدید از زیست مشترک مردم دو کشور ایران و عراق را به مخاطب میدهد.
طوبی دختری بود که در کودتای 27 مرداد، پدرش را از دست داد.
او با مردی تاجر و عراقی ازدواج کرد و با شروع زندگی مشترکش راهی عراق شد. اوضاع آنطور که طوبی فکر میکرد پیش نرفت و هوویی که او را خیلی ازار میداد وارد زندگیاش شد. طوبی اما قصد پا پس کشیدن نداشت. او ماند تا پسرهایش را بزرگ کند. پسرهایی که چندی بعد با دستور صدام مجبور شدند راهی جنگ شوند. جنگ با سرزمین مادری طوبی. جنگی که طوبی آن را برای فرزندانش حرام اعلام کرده بود.
کتاب «اربعین طوبی» به قلم سید محسن امامیان در سال 1395 و از انتشارات جمکران منتشر است. این کتاب هنوز هم در لیست بهترین کتابها درباره اربعین است.
12- از این ستون به آن ستون
کتاب «از این ستون به آن ستون» خاطرات رنگارنگ نویسنده از شرکت در راهپیمایی اربعین حسینی است. یک بار خاطره نگاه کردن به سیل بیپایان جمعیت زائران، از بالای پل جسر العلی که او را به فکر برد. بار دیگر خاطره شکارچی زوار که با ماشینش دنبال زائران میگشت و آنها را رایگان تا بدره میبرد. بعد هر گروه از زوار را تحویل خانوادهای مهمان نواز میداد. گویی امانتی گرانقدری از سید و سالار شهیدان را به مهمان نوازترین مردم دنیا میرساند.
گاهی هم نویسنده از تجربه خادمی نوشته. مثل شبی که به خاطر برپا نشدن نیمی از خیمهها، شانسشان را امتحان کردند و از زائران کمک گرفتند. زائران با وجود خستگی راه، داوطلبانه آمدند پای کار. آنقدر که بیل و لوازم کار برای پر کردن گونیها از خاک کم آمد!
کتاب «از این ستون به آن ستون» پر است از ماجرای همدلی و برادری. خاطرات کتاب، معنای جهانی بودن اربعین را به زبانی ساده و عمیق بیان میکند. روایت حضور مردم از کشورها و زبانهای مختلف که با کششی از سمت سیدالشهدا دور هم جمع شدهاند و بیچشم داشت برای هم برادری میکنند.
این کتاب به قلم محمدرضا وحیدزاده نوشته شده و از انتشارات شهید کاظمی روانه بازار شده است.
اشک و لبخندتان را فراموش نکنید!
پشت جلد هر کدام از این کتابها، کلی اشک و لبخند هستند که منتظرند برسند به صورت مخاطبشان. کتابهایی کلمه به کلمه آن را نویسنده با جان و دل در مسیر پیاده روی اربعین احساس کرده و حالا آن را تقدیم به همه کسانی میکند که این سفر را تجربه کردهاند یا هنوز طعم آن را نچشیدهاند. کتابهایی که حتی مطالعه آنها هم اتفاقی نیست!
به علاوه کتاب و کلمه
کتابها را بخوانید تا ببینید دیگران وقتی در مسیر اربعین گام برمیدارند؛ به چه چیزی فکر میکنند و چه طور فیض بیشتری میبرند؟ آنهایی که راهی سفر میشوند، چگونه فرصت حضور را پیدا کردند؟ جز زیارت و قدم برداشتن در این راه، چه کارهای دیگری میتوان کرد تا گوشه کوچکی از نقش خود را برای معرفی دینمان به دنیا انجام بدهیم؟
راهنما باشید!
کتابهای معرفتی که درباره اربعین نوشته شدهاند، میتوانند همراه و هدیه خوبی برای زائران این زیارت پرفضیلت باشد.
با تبلیغ زیارت و پیاده روی اربعین، در ثواب زائران شریک باشیم.
