مجموعه سه جلدی اخلاق در قرآن به قلم آیتالله محمدتقی مصباح یزدی با غور در قرآن و تفاسیر آن مجموعهای از رهنمودهایی اساسی را برای تغییر سبک زندگی فردی و اجتماعی انسان ارائه میدهد. این مجموعه رابطه آدمی با خود، با خدا و جهان را به تناسبی شایسته میرساند.
قرآن دریایی عمیق است که پایانی ندارد. برای هر روزگاری حرفی نو دارد. چشمه جوشانی است که خشکی ندارد. تعابیری از این دست را درباره قرآن، بسیار شنیدهایم. در جهان بینی اسلام، انسان ترکیبی از خود، خدا و جهان پیرامونش است و در صورتی به تعادل میرسد که در رابطه با این سه موضع به تعادل برسد. از این رو مجموعه سه جلدی اخلاق در قرآن، در جهت نیل انسان به مقام خلیفهالهی، از اخلاق فردی، اجتماعی و اخلاق الهی میگوید تا آدمی نسبت خود با خود، خدا و جهان پیرامونش را دریابد.
جلد اول این مجموعه در بخش نخست خود مفاهیم و کلیات علم اخلاق را نشانه رفته است. این فصل آدمی را موجودی مختار و غایتمند میداند. با توجه به اینکه خداوند حکیم است هیچ کاری را بدون علت و هدف انجام نمیدهد. لذا ضرورتا آدمی مطلوبی نهایی دارد. کتاب غایت زنگی آدمی را از دیدگاه قرآن بازبینی میکند و از تاثیر تلاش انسان در وصول به اهداف میگوید. سوال اینجاست که آیا آدمی با امکانات موجود میتواند به اهدافی که قرآن برایش ترسیم میکند برسد؟
کتاب در ادامه به رابطه مفاهیم اخلاقی با فعل اختیاری اشاره میکند و از انتزاعی بودن مفاهیم اخلاقی میگوید. پس از این مفاهیم عام اخلاقی چون خیر و شر، معروف و منکر، حق و باطل، تقوا، احسان، عدل، ظلم و نور و ظلمت میپردازد. فصل سوم کتاب تفاوت نظام اخلاقی اسلام با دیگر نظامها را حلاجی میکند. اسلامی که برای انسان دو بعد جسمانی و روحانی متصور است و او را متصل به جهانی ابدی میداند در جهانبینی اسلامیاش خدا را محور قرار میدهد. این را قرار بدهید در کنار مکاتب غربیای چون اومانیسم و کاپیتالیسم که فراتر از ماده را برای انسان قابل تصور نمیداند.
فصل چهارم و پنجم کتاب اساس ارزش اخلاقی در اسلام را نیت میداند و ضمن درجهبندی نیت به تکوینی بودن آن اشاره میکند. کتاب پس از این از صحنه اعتقادات به صحنه عمل میرسد و ضمن بررسی راه تحصیل ارزشهای اخلاقی، راههای جبران گناهان و مراتب ایمان و کفر را ارائه میدهد.
کتاب در بخش دوم خود، رابطه انسان با خدا را مرور میکند و در چهار فصل از معرفت خدا، موانع معرفت، آثار معرفت انسان به خدا، آثار روانی و رفتاری معرفت به افعال الهی میگوید. خشوع، خوف و رجا، عبادت و بندگی، شکر و سپاس موضوعات مطرح شده در رابطه انسان با خدا هستند.
مجموعه اخلاق در قرآن در جلد دوم انسان را در تناسب با خودش قرار داده است. فصل اول این مجموعه با سوال «رابطه انسان با خود یعنی چه؟» آغاز میشود و سپس به موضوعاتی چون حب بقاء، قدرتطلبی و حقیقتجوئی، غرائز، جمالدوستی، عواطف و تزاحم انگیزهها میپردازد.
أُولَئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ وَأُولَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ؛ اینان کسانی هستند که خدا بر دل و گوش و چشمشان مُهر [شقاوت] زده، و اینان بی خبران واقعی اند.
این آیه شریفه آغاز فصل دوم را نوید میدهد. بر مبانی این آیه، آیتالله مصباح بیان میکند که: «آنچه موجب شد که خدای متعال بر دل آنان مهر بزند تا قوای ادراکیشان از مسیر صحیح منحرف شود و کارایی نداشته باشند، همان غفلت و بیتوجهی ایشان است. لذا فصل دوم بیداری از غفلت و توجه به حقیقت را محور فصل دوم خود قرار دادهاست. این فصل مخاطب را در برابر قدرتطلبی، ارزش قدرت در قرآن، زمینههای جهتدهی قدرت و میل به جاودانگی قرار میدهد.
از دریچه اندیشه آیتالله مصباح کسانی که به وجود آخرت اعتقاد ندارند، چه آنها که وجودش را انکار میکنند و چه آنها که در شک و تردید هستند، تنها و تنها بر زندگی دنیا تعلق و تمرکز خواهند یافت و از آنجا که محدوده زندگی مادیِ زوالپذیر نمیتواند ظرفیت و گنجایش اشباع میل به ابدیت را داشته باشد، احیانا فسادها و انفجارهایی را به بار میآورد. لذا جهت دهی به میل به جاودانگی از دیگر موضوعات فصل سوم است.
کتاب به تفصیل از لذت و سعادت انسان و عوامل لذتجویی او میگوید و در پایان عواطف و احساسات را دستمایه صفحات خویش قرار میدهد.
فصل اول از جلد سوم این مجموعه با عنوان کلیات نشان میدهد اسلام دینی اجتماعی است. بر همین مبنا به ارزش زندگی اجتماعی و رابطه قرآن با جامعه و ارزش زندگی اجتماعی اشاره میکند.
فصل دوم از اصل عدل، احسان، تقدم مصالح معنوی بر منافع مادی و اولویتبندی اشاره میکند. اصل اولویتبندی به این حقیقت اشاره دارد که آدمی ساعات مختلفی از شبانهروز را با افراد مختلفی میگذراند. به عنوان مثال یک ساعت از شبانهروز را با دوست قدیمیمان سپری میکنیم و ساعات بیشتری را با همسرمان سر کنیم. پس بلاشک تاثیر همسرمان در مناسبات اجتماعیمان بیشتر است. لذا باید حقوق و تکالیف اجتماعیمان را در تناسبات با درجات قرب و بعدی که نسبت به افراد داریم، تنظیم کنیم.
کتاب در یازده فصل دیگر ریز و درشت اخلاق اجتماعی را تبیین میکند. از خانواده گرفته تا جامعه، از عدالت و ظلم تا اصلاح و فساد، از اخلاق گفت و شنود تا اخلاق بینالملل. خلاصه جلد سوم کتاب اخلاق در قرآن پیچ تنظیمی است که مومن اجتماعیِ مقتدرِ خدامحور را ذیل آیات قران ترسیم میکند.
تا با اخلاق اجتماعی قرآنی آشنا شویم و سبک زندگی اجتماعی خویش را بر مبنای این آموزهها بنا کنیم.
طلاب و روحانیون، دانشجویان، جوانان و علاقهمندان به اخلاق و سبک زندگی اسلامی مخاطبان این نوشتار هستند.
یکی دیگر از مواردی که دروغ گفتن تجویز می شود، مواردی است که برای اصلاح مردم و رفع اختلافاتشان قدم بر میداریم. شاید خودمان نمیتوانستیم به این حقیقت یقین پیدا کنیم که مصلحت آشتی دادن دو مسلمان بیش از مفسده دروغ گفتن است؛ اما شارع مقدس، صریحاً برگفتن دروغ به منظور رفع اختلافات صحه گذارده است. دروغ مصلحت آمیز در شرع حکم روشنی دارد خواه گفتن دروغ برای آشتی دادن دو شخص باشد یا برای نجات جان و مال یک مسلمان و یا به منظور دستیابی به یک مصلحت عمده دیگر.
شــبکه توزیـع کتابهای شـاخص با ۱۰ تا ۲۵ درصد تخفیف همیشگی ارسال کمهزینه پستی به تمام ایران
نظرات