کتاب تمحیص برپایه سخنان استاد محمدرضا عابدینی و به همت پژوهشهای امیررضا و امیرحسین صفاریان تدوین شده است. این اثر بر پایه پژوهشهایی مستند به سنت ابتلاء و خالصسازی در قرآن و روایات اشاره میکند.
فرمود: " وَ لِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافِرِینَ"، مصدر" تمحیص" که فعل" یمحص" از آن مشتق است به معنای خالص کردن چیزی است از آمیختگی و ناخالصیهایی که از خارج، داخل آن چیز شده است. کتاب حاضر کوشیده است با اشاره به آیات الهی این سنت را زنده سازد، حق را از باطل تفکیک کند و در دوران غیبت خالصان راه حضرت ولی عصر (عج) را شناسایی کند.
فصل اول کتاب با عنوان دوگانه حق و باطل از فرآیند شکلگیری این جبهه میگوید و آن را در قالب یک جریان اجتماعی واکاوی میکند. این فصل از سنت ابتلا میگوید و معتقد است ابتلائات الهی لزوما عقوبت و قهر الهی نیستند، بلکه تک تک این پیشامدها برای عدهای عذابند و برای عدهای تطهیر و کمال. از دیدگاه کتاب تمام انسانها از فقیر و غنی تا سالم و بیمار به نحوی به ابتلائات الهی آزموده میشوند. از این مسیر است که گوهر درونی آنها شناسایی میشود و بنا بر سنت تمییز نور از ظلمت در وجود آنها و ساحت اجتماعی تفکیک میشود تا در پرتو سنت تمحیص به خالصسازی بیشتری بینجامد.
فصل دوم برای شناخت بیشتر سنت تمحیص، ابتدا به بررسی لغوی و همچنین برخی استعمالات این واژه و دیگر مفاهیم پیرامون آن در قرآن و روایات پرداخته است. از منظر کتاب تمحیص از ریشه محص به معنای خالص شدن از هر عیب و نقصی است. اگر قرآن کریم برای مومنین واژه تمحیص را به کار برده که خالصسازی به همراه تثبیت و دوام در آن نهفته است. در مقابل برای کافران از محق استفاده کرده که به معنای نقصان و از بین رفتن برکت است.
فصل سوم کتاب مراتب تمحیص در سوره مبارکه نور و لشکر طالوت را واکاوی میکند. مراتب محوضت اولیای الهی، تشکیکی بودن مراتب تمحیص و نصرت الهی در مسیر تمحیص مومنان دیگر موضوعات مطرح شده در کتاب هستند.
خداوند متعال در قالب ابتلائات و امتحانهایی نور و ظلمت را تفکیک میکند. نور ایمان را به سمت محوضت و تاریکی ظلمت را به سمت محق و نابودی پیش میبرد. سوال اینجاست که آیا کسانی که در درجات ایمانی صعود میکنند، از خطر سقوط رهایی مییابند؟ آیا آنان محض در نور و ایمان شدهاند و هیچ کدورتی در وجودشان باقی نمانده است؟ و اگر سقوطی برای آنان قابل تصور است، منشا سقوط در مراحل مختلف آزمونهای الهی چیست؟ پاسخ این سوالات را باید در فصل چهارم جستوجو کنیم.
کتاب در سه فصل دیگر به سه موضوع زیر اشاره میکند:
«تمحیص» با رویکردی تحلیلی، به تبیین چرایی و فلسفهٔ رنجها و ابتلائات در زندگی فردی و اجتماعی میپردازد و نشان میدهد که این وقایع چگونه میتوانند زمینهساز رشد، بیداری و خلوص انسان باشند. کتاب با بررسی نمونههای تاریخی و تطبیق آنها با دوران معاصر، مخاطب را به تأمل دربارهٔ جایگاه خود در مسیر سنتهای الهی و آمادگی برای ظهور دعوت میکند. این اثر برای کسانی که دغدغهٔ فهم عمیقتر از سنتهای الهی و نقش ابتلائات در زندگی دارند، منبعی غنی و قابل تأمل است.
این کتاب برای علاقهمندان به مباحث مهدویت، فلسفه تاریخ، الهیات اسلامی و کسانی که به دنبال درک عمیقتری از سنتهای الهی و معنای رنج و ابتلا در زندگی هستند، مناسب است. همچنین پژوهشگران و دانشجویان حوزه علوم دینی و مطالعات قرآنی میتوانند از مباحث تحلیلی و استنادی کتاب بهرهمند شوند.
حقیقت بعثت آشکار شدن توحید است که برای پیغمبر اکرم (ص) محقق شد تا حضرت این حقیقت را برای مردم آشکار کنند. به همین منوال توحید برای عموم مردم در روز ظهور محقق میشود. این در حالی است که در زمان بعثت رسول گرامی این امر برای گروهی از مردم مشخص شد؛ ولی در زمان ظهور غالب انسانها به این حقیقت دست پیدا میکنند که این عالیترین دوران تعالی بشر است و هدف تمام انبیا در آن روز محقق خواهد شد: (یَقُوم النَّاسُ بِالْقِسْطِ).
لازمه قیام مردم به قسط ارسال رسل و تحقق حاکمیت الهی است؛ و شرط آن به اوج رسیدن قدرت ادراک عمومی است. بنابراین مواردی که در مراتب سابق به سبب ادراک ضعیفتر ظلم انگاشته نمیشد و حساسیت برانگیز تلقی نمیشد در این مرتبه به دلیل ادراک قویتر از ظلم و طلب عدل مورد حساسیت عمومی قرار میگیرد.
نظرات