کتاب تفسیر سوره مجادله از حضرت آیت‌الله العظمی شهید سید علی حسینی خامنه‌ای (ره) برگرفته از جلسات تفسیری معظم له در جمع پاسداران و اعضای دفتر ریاست جمهوری است. تمام آیات این سوره در هفت جلسه از هفدهم اردیبهشت تا یازدهم تیرماه 1361 بحث و بررسی شدند. رهبر قرآنی و شهیدمان این جلسات تفسیری را در دوران ریاست جمهوری‌شان ایراد فرموده‌اند و در بحبوحه وظایف‌شان این جلسات را نه تنها تعطیل نکردند بلکه با اهتمام بیشتری ادامه دادند.

قرآن کریم، این صحیفه نور و منشور جاودان هدایت، تنها کتابی برای تلاوت بر لب‌ها و آذین‌بخشیدن به محافل نیست؛ بلکه دریایی بی‌کران از معرفت و چراغی فروزان در مسیر پرپیچ‌وخم زندگی انسان است. عظمت این کلام آسمانی در آن است که از ژرفای جان آدمی تا گستره زندگی اجتماعی او را دربرمی‌گیرد و راه درست زیستن، اندیشیدن و ره‌سپردن به سوی سعادت را فراروی انسان می‌نهد. قرآن، کتاب زندگی است؛ کتابی که در هر فراز و نشیب، در هر حیرت و انتخاب، و در هر تاریکی و تردید، می‌تواند دست انسان را بگیرد و او را به ساحل آرامش و رستگاری رهنمون سازد. ازاین‌رو، مراجعه به قرآن و تدبر در آیات حیات‌بخش آن، نه امری تشریفاتی و گذرا، بلکه ضرورتی همیشگی برای انسانی است که در جست‌وجوی حقیقت، کمال و راهی روشن برای زیستن است؛ چراکه هر دل که به نور قرآن نزدیک‌تر شود، از ظلمات سرگردانی دورتر و به سرچشمه هدایت و آرامش نزدیک‌تر خواهد شد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) با عنوان رهبر قرآنی ایران، پیش از انقلاب درس‌های تفسیری خود آغاز کرده بودند. این جلسات پس از انقلاب با قدرت و سرعت بیشتری ادامه یافت و روح مشتاق دانشجویان، اعضای هیئت دولت و سایر قرآن‌پژوهان را سیراب کرد. روش تفسیر قرآن در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای را می‌توان «تفسیر هدایت‌محور و زندگی‌ساز» دانست. ایشان بر این باورند که قرآن، کتابی برای پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی انسان و ساختن جامعه اسلامی است؛ بنابراین، در فهم آیات نباید تنها به بررسی‌های لفظی، ادبی یا تاریخی بسنده کرد، بلکه باید پیام، جهت‌گیری و نقش آیه در هدایت انسان و جامعه را نیز کشف کرد. در این شیوه، آیات قرآن در پیوند با یکدیگر فهم می‌شوند و برای شناخت دیدگاه قرآن درباره یک موضوع، همه آیات مرتبط مورد توجه قرار می‌گیرند؛ ازاین‌رو، تفسیر قرآن به قرآن و نگاه منظومه‌ای به معارف قرآنی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین ایشان بر تدبر، فهم عمومی قرآن، توجه به شأن نزول و فضای تاریخی آیات، استفاده از روایات معتبر و در عین حال پرهیز از تحمیل پیش‌فرض‌ها بر قرآن تأکید دارند. حاصل این نگاه آن است که قرآن از کتابی صرفاً برای تلاوت و ثواب، به کتابی زنده و جاری در متن زندگی فردی و اجتماعی تبدیل می‌شود؛ کتابی که درباره ایمان، اخلاق، عدالت، حکومت، مبارزه با ظلم، مسئولیت اجتماعی و ساختن انسان و جامعه سخن می‌گوید.

کتاب تفسیر سوره مجادله از هفت گفتار تشکیل شده است. معظم له در ابتدای سخنان خود خاطر نشان می‌سازند که علت انتخاب جزء بیست‌وهشتم قرآن برای تفسیر آن است که سوره‌های این جزء غالبا مدنی هستند و در مدینه بر پیامبر نازل شده‌اند. جامعه اسلامی در مدینه هم در شرایط آغاز یک حکومت اسلامی قرار داشت و این حکومت نوپا زیر سایه تهدیدات بسیاری قرار گرفته بود. این اوضاع دقیقا منطبق بر اوضاع کنونی ماست و هر سوره از این جزء به سان دارویی درمانگر برای حکومت، جامعه و فرد فرد مسلمین عمل می‌کند. گفتار آغازین شهید خامنه‌ای از حضور رهبر جامعه مسلمین در میانه حوادث اجتماعی سخن می‌گوید و از سه نحوه برخورد در برابر سنت‌های جاهلی می‌گوید.

گفتار دوم کتاب اهداف انقلاب پیامبران را می‌شمارد و از تغییر فکر، عمل و ارزش‌ها در جریان هدایت پیامبران می‌گوید. این گفتار ضمن تشریح عاقبت معارضان با انقلاب پیامبران، اطاعت از رسول را معادل اطاعت از خدا می‌داند.

کتاب در پنج گفتار دیگر پرونده ننگین منافقان را رو می‌کند و از رابطه مستحکم آنها با یهود می‌گوید. در تفسیر آیت‌الله خامنه‌ای، سوره مجادله تصویری روشن از جامعه مؤمن پس از برپایی نظام اسلامی ترسیم می‌کند؛ جامعه‌ای که ایمان در آن تنها در باور و گفتار خلاصه نمی‌شود، بلکه باید در رفتار و مناسبات اجتماعی جلوه‌گر شود. سوره، از یک سو انسان را به حضور همیشگی خداوند در همه گفتارها و کردارها متوجه می‌سازد و از سوی دیگر، پرده از چهره نفاق و پیوند پنهان منافقان با جبهه باطل برمی‌دارد و مؤمنان را به مرزبندی با آن فرا می‌خواند. در این میان، نجواها، نیت‌ها و رفتارهای آدمی نیز از نگاه الهی پنهان نمی‌ماند و ارزش هر عمل، به جهت و انگیزه‌ای است که در پس آن نهفته است. سوره مجادله در نهایت، دعوتی است به ساختن جامعه‌ای آگاه، مؤمن و یکپارچه؛ جامعه‌ای که ایمان را نه در ادعا، که در میدان عمل و در متن زندگی اجتماعی به تصویر می‌کشد.

چرا باید کتاب تفسیر سوره مجادله از رهبر شهیدمان را مطالعه کنیم؟

تا حقیقت آیات قرآن را دریابیم و این مفاهیم انسان‌ساز را در متن زندگی خویش پیاده سازیم. 

کتاب تفسیر سوره مجادله از رهبر شهیدمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

با توجه به ویژگی جهان شمولی قرآن، یقینا مخاطب عام این کتاب هر بنی بشری می‌باشد. طلاب، مسلمانان و پژوهش‌گران قرآنی هم مخاطبان خاص این درس گفتارها هستند.

برشی از کتاب تفسیر سوره مجادله:

گاهی اوقات براثر وساوس شیطان مؤمنین هم به جبهه کفر متمایل می‌شوند؛ یعنی همان حالت نفاق و حالت تذبذب در آنها هم به وجود می‌آید چرا؟ چون احساس می‌کنند که آنجا هم یک خبری هست، آنجا هم یک چیزی هست؛ از معنویت و مادّیت در آنجا سرمایه‌ای می‌بینند که به آن سرمایه مجذوب می‌شوند و دلشان به طرف آن سرمایه کشیده می‌شود؛ مثل زمان خودمان. الان بسیاری از منافقین هستند نه گروه سازمان منافقین [بلکه[ انسانهای منافق؛ چون در غیر سازمان منافقین هم منافقینی هستند که فکر میکنند درست [است] که حالا جمهوری اسلامی یک قدرتی است و دنیا را هم متوجه خودش کرده [اما] اگر فردا آمریکا آمد همه این شهرها را بمباران کرد عناصر اصلی این حکومت را ترور کرد فرض کنید که اوضاع واحوال به هم ریخت، کسان دیگری سر کار آمدند آن وقت چه؟ [لذا] دلش به طرف آنجا می‌کشد؛ ایمان قرصی وجود ندارد که بگوید نه من در راه ایمانم و در راه اعتقادم ایستاده‌ام و در راه آنچه حق است پیش بروم. چنین ایمانی که نیست ایمان ضعیفی است و غالباً هم ایمان‌های ضعیف به طرف نفاق می‌روند.