کتاب «توبه؛ بیداری اولین گام توبه» برگرفته از مجموعه سخنرانیهای حضرت آیتالله حاج آقا مجتبی تهرانی (ره) است که در ابتدای ماه رمضان ایراد شده است. این کتاب از مجموعه اخلاق ربانی مسیر سلوک الی الله را هموار میسازد و از بازگشت به سوی خدا سخن میگوید.
حضرت آیتالله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی به مناسبت آغاز ماه مبارک رمضان و فضیلت بیشمار آن، بحثی مفصل درباره «توبه» ارائه کردهاند. ایشان این ماه را زمان تقویت بُعد معنوی انسان دانسته و روزه را زمینهساز بهرهمندی از الطاف ویژه الهی میدانند. بر اساس خطبه پیامبر اکرم(ص)، ماه رمضان ماه «برکت، رحمت و مغفرت» است که میتوان آن را به سه دهه تقسیم کرد: دهه اول برکت، دهه دوم رحمت و دهه سوم مغفرت، بهویژه با وجود شب قدر.
در این میان، انتخاب موضوع توبه متناسب با فضای معنوی این ماه است. ایشان در ۲۹ جلسه، بهویژه در ده جلسه نخست، توبه را اولین مرحله سیر و سلوک پس از ایمان معرفی کرده و مقامات بعدی مانند تقوا، صدق، انابه، مراقبه، محاسبه، توکل، رضا و تسلیم را در ادامه آن میدانند. همچنین، اولین گام در مسیر توبه را «یقظه» یا بیداری از غفلت و قیام برای خدا بیان میکنند. به این بیداری درونی و لله یقظه میگویند. اصرار بر گناه موضوع بعدی است که حضرت استاد (ره) با استناد به آیات و روایات مورد نظر قرار دادهاند. ایشان در ادامه توبه را در سه بعد فقهی اخلاقی و عرفانی بررسی کرده و توضیحات مبسوطی در این رابطه ارائه مینمایند. ایشان برای بر طرف کردن ظلمات ناشی از معصیت دو راه علمی و عملی ارائه میکنند که عبارت از سوزش درونی و ناراحتی قلبی در ارتباط با ارتکاب خلاف و نیز مجاهدت عملی در این راه است. طبق نظر فقها اوجب واجبات توبه است که ادله اربعه نیز کتاب، سنت، عقل و اجماع بر آن صحه گذاشته است. این مباحث و موضوعات مرتبط با توبه در جلد اوّل با عنوان «بیداری، اولین گام توبه» ارائه شده است.
تا به سوی خدا بازگردیم، اما با آگاهی و آنچنان که خود خواسته است. تا خود را به زیور اخلاق اسلامی آراسته کنیم، تا برسیم به معنای حقیقی توبه، تا ...
طلاب، جوانان، افرادی که میخواهند بر مدار بندگی زندگی کنند و از این مدار خارج نشوند و عموم سالکان الی الله.
بنابراین فقها توبه را عبارت از پشیمانی میدانند. یعنی همان ندمی که مرحوم سید (ره) میفرماید و دیگران هم میفرمایند. پشیمانی برای توبه کافی است. بحث جای دیگری است و آن این است که آیا فقط همین پشیمانی کافی است و همین توبه است؟ یا نه، عزم به عدم عود هم ظاهراً معتبر است؟ کما اینکه سید هم در تعریف توبه به آن اذعان دارد و می فرماید: «انسان آنگاه که پشیمان شد، قصد بکند که دیگر بازگشت به سوی آن عمل معصیت و زشت نکند.» به عبارتی اگر توبه همان ندم و پشیمانی است آیا چنین عزمی هم معتبر است یا نه؟
نظرات