کتاب شذرات المعارف به قلم عارف حکیم آیت‌الله ‌العظمی شاه‌آبادی (ره) مجموعه‌ای در حوزه اخلاق اجتماعی است که به همت فرزند برومند این عارف، آیت‌الله نورالله شاه‌آبادی توضیح و تقریر گشته است.

بگذارید برای معرفی کتاب از نویسنده کتاب، یعنی آیت‌‌الله محمدعلی شاه‌آبادی آغاز کنیم. آیت‌الله محمدعلی شاه‌آبادی در سال ۱۲۵۳ش در اصفهان متولد شد و مقدمات علوم دینی را نزد پدر و علمای آن شهر فراگرفت. در نوجوانی به تهران رفت و سال‌ها در محضر علمای برجسته‌ای به تحصیل پرداخت. سپس برای تکمیل دانش خود به اصفهان، نجف و سامرا سفر کرد و از اساتید بزرگی بهره برد. آیت‌الله شاه‌آبادی نقشی عظیم در اسلام‌شناسی مردم اصفهان، تهران و قم داشتند. او از مخالفان جدی رضاشاه بود و در اعتراض به اقدامات او مدتی در حرم حضرت عبدالعظیم(ع) تحصن کرد. همچنین برای مقابله با فشار حکومت در جهت حذف لباس روحانیت، چند تن از فرزندان خود را روحانی کرد. ایشان در سال ۱۳۲۸ شمسی درگذشت و امام خمینی (ره) را، با عنوان شاگردی خلف، از خود به یادگار گذاشت. امام خمینی (ره) درباره ایشان می‌فرمایند:
«مرحوم آقای شاه‌آبادی علاوه بر آن که یک فقیه و عارف کامل بودند، یک مبارز به تمام معنی هم بودند. من هفت سال از محضر ایشان بهره‌مند شدم، اگر هفتاد سال هم شاگردی ایشان را می‌کردم، باز هم ایشان حرف تازه داشتند».

یکی از آثار معروف و کلیدی از آیت‌الله شاه‌آبادی، کتاب «شذرات المعارف» است. «شذره» در زبان عربی یعنی تکه‌های طلا! در عالمِ نویسندگی هم به متن‌های کوتاهی که در عین پراکندگیِ ظاهری، پُر از مرواریدهای حکمت و معرفت هستند، «شذرات» می‌گویند. اسم‌گذاریِ کتاب، گویای محتوای ناب کتاب است. فرزند آیت‌الله شاه‌آبادی معتقدند این کتاب عصاره و خلاصه‌ تمام منظومه‌ فکریِ معظم له است. این کتاب در فضایِ خفقانِ دوران رضاخان نوشته شده است و با آسیب‌شناسی جامعه اسلامی و ارائه راهکارهای اصلاحی مسیر مبارزات انقلابی را ترسیم کرده است. آیت‌الله شاه‌آبادی کوشیده‌اند با امتدادِ حکمتِ دینی در جامعه، یک ساختارِ جدید و جامعه‌ای مبتنی بر ارزش‌های اصیل ترسیم کنند. این کتابِ «فطرت‌محور»، به کارهای تشکیلاتی و جمعیِ مؤمنانه، توجه ویژه‌ای داشته است. هم‌چنین می‌توان این کتاب را یک درسنامه اخلاق فردی و اجتماعی دانست که سبک زندگی مخاطب را در تمام شئونش اسلامی می‌سازد.

چرا باید کتاب شذرات المعارف را مطالعه کنیم؟

 تأمل در این کتاب می‌تواند به ما کمک کند تا نظاماتِ جدیدی را بر اساسِ معارفِ اصیل اسلامی، بازسازی کنیم. هم‌چنین می‌توان در پرتو معارف این کتاب به اخلاق محمدیه متخلق شد.

کتاب شذرات المعارف را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنید؟

طلاب و روحانیون، علاقه‌مندان به سبک زندگی اسلامی و افرادی که می‌خواهند اسلام سیاسی و اجتماعی را بهتر بشناسند، مخاطبان این نوشتار هستند.

برشی از کتاب شذرات المعارف:

چنانچه از داشتن شهوت که قوه صائده و غضب که قوه دافعه است، معلوم می‌شود که صاحب قدرت است بر قضاء حوائج بدن و چون لذت که ادراک ملائم وارد بر بدن و الم که ادراک ناملائم وارد بر بدن است، مخصوص روح است و بدن خبری از آنها ندارد کشف شود که روح عاشق اداره بدن است به تحصیل ملائمات آن و دفع ناملائمات از آن و چون این جهات پنجگانه که وجود و حیات و علم و عشق و قدرت در روح معلوم شد البته دارای مشیت خواهد بود؛ چنانچه قضیه کلیه است که هر موجود حى عالم عاشق قادر شائی است؛ چنانچه واضح است. معرفه بدن بذاته میت است و روح بذاته حی است؛ کما قال الله تعالى: «کنتم امواتا فأحیاکم» و چون برای روح شعاع‌هایی است که هرگاه آنها متوجه لامپ‌های بدن شوند بدن دارای حیات شود، خصوصا پرتو لامسه که اول شعاع روح است و در تمام لامپ بدن ساری است.