بدون شک رهبر شهید انقلاب، حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای (ره) را باید کتابخوانترین رهبر دنیا دانست. اگر نگوییم کتابخوانترین رهبر دنیا، بیشک ایشان یکی از کتابخوانترینها هستند. کتابخانه شخصی ایشان، توصیههای مکرر معظمله به مطالعه کتاب و همنشینی ایشان با کتابها از دوران کودکی و نوجوانی گواهی بر این مدعاست. ایشان که دغدغه کتاب و کتابخوانی لحظهای از خاطرشان دور نمیشد در خصوص سنت زیبای «دست به دست کردن کتابها» چنین میفرمایند:
« این عادت هنوز در بین مردم ما جا نیفتاده که بروند کتابی را بخرند، بعد آن را بخوانند، بعد به دوستشان یا به فرزندشان بدهند، تا آنها هم بخوانند؛ اینطوری نیست. ای بسا کتابی را میخرند، بعد آن را کناری میگذارند، یا مثلا کتابی را دوستی به دوستی هدیه میدهد، او هم کناری میگذارد! واقعا کتابخواندن در مملکت ما جا نیفتاده است و این درد بزرگی است. ما از اهمیت و عظمت این درد غافلیم!»
در این مختصر مقاله بر آن شدیم تا کتابهایی که زیر نگاه چنین دانشمند عارفی ارج و قرب یافتهاند را معرفی کنیم و صفحاتی از آنها را با شما به مطالعه بنشینیم. پیش از هر بیانی تذکر میدهیم که کتابهای قرآن، نهجالبلاغه و صحیفه سجادیه در صدر توجهات حضرت آقا قرار داشتند و ایشان در مورد اهتمام به این کتب میفرمایند:
« اشکال عمده در کار قرآن خوانیهای بیتأمل، این است که اصلاً روی جملات درنگ نمیکنند. شما وقتی سخن حکیمی، یا سخن حکمتآمیزی را میشنوید، باید به آن دل بدهید؛ بدون دل دادن انسان مراد را نمیفهمد. ... ما از اهلبیت علیهمالسلام چیزهای زیادی داریم؛ چیزهایی است که اگر امروز عرضه بشود، دنیا را واقعاً در مقابل خودش به اعجاب وامیدارد؛ مثل نهجالبلاغه؛ روی نهجالبلاغه کار بشود، نکات مهمش برداشته بشود، تفکیک بشود، مطالبش تفسیر و حلاجی بشود، در روایات فحص بشود.»
علاوه بر اینها همنشینی حضرت آقا با دیوان شاعران نامدار ایرانی چون حافظ، سعدی، مولانا و فردوسی و حتی شاعران معاصر چون اخوان ثالث، پروین اعتصامی و هوشنگ ابتهاج دل عاشقان شعر را بیش از پیش به سوی آثار این شاعران رهنمون میسازد.
بینوایان
رهبر شهید انقلاب (ره) سالها قبل درباره شاهکار «ویکتور هوگو» اینگونه اظهار داشتند: «به نظر من بینوایان ویکتور هوگو برترین رمانی است که در طول تاریخ نوشته شده است. من همه رمانهای طول تاریخ را نخواندهام، شکی در این نیست، اما من مقدار زیادی رمان خواندهام که مربوط به حوادث قرنهای گوناگون هم هست. بعضی رمانهای خیلی قدیمی را هم خواندهام. مثلاً فرض کنید کمدی الهی را خواندهام. امیرارسلان هم خواندهام. الف لیله و هزار و یک شب را هم خواندهام. وقتی نگاه میکنم به این رمانی که ویکتور هوگو نوشته، میبینم این چیزی است که اصلاً امکان ندارد هیچکس بتواند بهتر از این بنویسد یا نوشته باشد و معروف نباشد و مثل منی که در عالم رمان بودهام، این را ندیده باشم یا اسمش را نشنیده باشم … من میگویم بینوایان یک معجزه است در عالم رماننویسی، در عالم کتابنویسی. واقعاً یک معجزه است … زمانی که جوانها زیاد دور و بر من میآمدند قبل از انقلاب، بارها این را گفتهام که بروید یک دور حتماً بینوایان را بخوانید. این بینوایان کتاب جامعهشناسی است، کتاب تاریخی است، کتاب انتقادی است، کتاب الهی است، کتاب محبت و عاطفه و عشق است.»
لذات فلسفه
رهبر انقلاب در دیدار با برخی امامان جمعه در دیماه 1380 در خصوص کتاب «لذات فلسفه» ویل دورانت گفتهاند: «حتی در مطالب جدی هم می شود از کارهای هنری و ذوقی استفاده کرد. من یکی از مثالهای خوبی که در این زمینه در نظر دارم، کتاب «لذات فلسفه»ی ویل دورانت است که مرحوم دکتر زریاب آن را بسیار عالی ترجمه کرده است.
در این کتاب «ویل دورانت» مطالب فلسفی غرب را با ذوقیترین بیانها مطرح کرده است. این کتاب مثل شعر میماند و انسان وقتی آن را مطالعه میکند، اصلا نمیفهمد این کتاب فلسفه است. هم نویسنده و هم مترجم، خیلی عالی و با ذوقی زیبا و هنری، یک کتاب فلسفی را مثل یک لقمه چرب و نرم و شیرین، در دهان خواننده میگذارند... .
نگاهی به تاریخ جهان
"این کتاب جواهر لعل نهرو - نگاهی به تاریخ جهان - را بخوانید. در بخشی که دخالت و نفوذ انگلیسها در هند را بیان میکند - او آدمی است امین، هم مطلع - میگوید صنعتی که در هند بود، علمی که در هند بود، از اروپا و انگلیس و غرب کمتر نبود، انگلیسها وقتی وارد هند شدند، یکی از برنامههایشان این بود که جلوی گسترش صنعت بومی را بگیرند. خب، بعد کار هند به آنجا میرسد که دهها میلیون آن وقتها، صدها میلیون در دورههای بعد، فقیر و گدا و خیابانخواب و گرسنه به معنای واقعی کلمه، داشته باشد… پس نظام سلطه علاوه بر اینکه جنگافروز است، فقرآفرین است."
صلحی که همه صلحها را بر باد داد
دی ماه سال 1396 بود که دکتر موسی نجفی در کانال خود، از جلسهاش با رهبر انقلاب خبر داد. در آن جلسه، رهبر انقلاب از مطالعه کتاب «صلحی که همه صلح ها را بر باد داد» سوال کرده بودند، کتابی که آن زمان به تازگی ترجمه شده بود و دکتر موسی نجفی از چاپ آن، بی اطلاع! ایشان در آن جلسه ضمن تاکید بر مطالعه کتاب به معرفی آن پرداختند و آن را منبع مهمی برای تاریخ پژوهان دانستند.
کتاب «صلحی که همه صلح ها را بر باد داد» روایتی تکاندهنده از فروپاشی امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول است؛ رویدادی که جغرافیای خاورمیانه را برای همیشه دگرگون کرد و به گفتهی نویسنده، آتش درگیریهایی را شعلهور ساخت که تا امروز زبانه میکشد. این اثر نهتنها به مداخلات اروپا در خاورمیانه میپردازد، بلکه پیامدهای این تحولات را بر خود قارهی اروپا نیز واکاوی میکند. میتوان این کتاب را سفرنامهی پیدایش خاورمیانهی مدرن نامید؛ روایتی که سرنوشت قرن بیستم را رقم زد.
سلام بر ابراهیم
رهبر شهیدمان همواره بر مطالعه تاریخ دفاع مقدس تاکید داشتند و آن را چراغ راه آینده معرفی میکردند. ایشان میفرمایند:
«من مشتاقم که جوانهای ما قصه جنگ تحمیلی 8 ساله را بدانند که چه بود… یک نگاه کلان به این هشت سال، با اطلاع از جزئیاتی که وجود داشته است، خیلی برای برنامهریزی آینده جوان در روزگار ما مهم است.»
و چه ابزاری بهتر از کتاب برای رسیدن به معارف جنگ. کتاب سلام بر ابراهیم نیز از جمله کتابهایی است که با مرور خاطراتی کوتاه از زندگی شهید ابراهیم هادی جای خود را در دل رهبر شهیدمان باز کرد. حضرت آقا درباره این کتاب میفرمایند:
« اخیراً کتابی درباره شهید ابراهیم هادی خواندهام، با وجود اینکه مطالعه آن را به اتمام رساندهاند، اما هنوز کتاب را کنار نگذاشتهام».
ریشهها
رهبر انقلاب اسلامی در دیدار با دهها هزار نفر از فرماندهان بسیج سراسر کشور در بخشی از بیاناتشان به شاخصههای استعمار و استکبار پرداختند. ایشان یکی از این شاخصهها را اینگونه معرفی نمودند: «یکی از شاخصهای دیگر استعمار و استکبار این است که جنایت را نسبت به ملتها و نسبت به آحاد بشر مجاز میشمرند و اهمیت نمیدهند. این یکی از بلایای بزرگ استکبار در دوران جدید است.» بعد یک مثال روشن و مصداق معین هم بیان کردند که برخورد مستکبرین با بومیان آمریکا بود و برای دومینبار در سه ماه اخیر از یک کتاب خارجی اسم بردند و خواندن آن را مغتنم دانستند: رمان «ریشهها» نوشتهی آلکس هیلی.
مجموعه سرگذشت استعمار
حضرت آیتالله سید علی خامنهای (ره) در دیدار با نخبگان و استعدادهای برتر تحصیلی ضمن تاکید بر استعمارشناسی از مجموعه پانزده جلدی «سرگذشت استعمار» سخن میگویند و میفرمایند:
«من اخیراً کتابی دیدم که یکی از همین نویسندگان خودمان ــ که من از نزدیک با ایشان آشنایی ندارم ــ نوشته، به نام «سرگذشت استعمار»؛ پانزده شانزده جلد کتاب 120، 150 صفحهای است که تشریح میکند استعمار چگونه در قاره آمریکا و در قاره آسیا توانست ثروتهای اینها را از بین ببرد و خودش را ثروتمند کند. کشور انگلیس ثروتمند نبود، فرانسه ثروتمند نبود، کشورهای اروپایی ثروتمند نبودند؛ اینها ثروت کشورهای دیگر را گرفتند.»
مجموعه قصههای خوب برای بچههای خوب
مهدی آذر یزدی در این مجموعه با بازنویسی آثار کهن ادبیات ایران و قصههای قرآنی به زبان نوجوانان توانسته در دل 7 سالهها تا 70 سالهها نفوذ کند. رهبر معظم انقلاب در خصوص این مجموعه میفرمایند:
« ... من خودم را از جهت رسیدگی به فرزندانم، بخشی مدیون این مرد و کتاب این مرد می دانم. آن وقتی که کتاب ایشان درآمد، اول هم به نظرم دو جلد، سه جلد… من رفتم تورق کردم… نگاه کردم دیدم از جهات متعددی، از دو سه جهت همان چیزی است که من دنبالش می گردم… من رفتم تهیه کردم و برای فرزندانم خریدم. نه فقط فرزندان بلکه در سطح شعاع ارتباطات فامیلی و دوستانه، هرجا دستم رسید و فرزندی داشتند که مناسب بود با این قضیه، این کتاب ایشان را معرفی می کردم. ایشان یک خلائی را در یک برهه از زمان برای زنجیره طولانی فرهنگی این کشور پر کردند.»
پشتوانه فکری و ارزشی عمیق این آثار، سبب شد تا رهبر عزیزمان به مطالعه آنها تاکید نمایند. این آثار مسیر رشد معرفتی مخاطبان را هموار میکنند و گزیدهای از بهترین کتابها در حوزههای تاریخی، فرهنگی و اخلاقی هستند.خوانش این آثار سبب میشود تا نگاه دقیقتر و آگاهانهتری به مسائل فردی و اجتماعی پیدا کنیم و در روزگار مکر و حیلهها آگاهانهتر بیاندیشیم.
