کتاب مشروطهشناسی حاصل پژوهشهای دکتر موسی نجفی است. این اثر با بررسی منابع متعدد، درصدد شناخت تاریخی تحلیلی نهضتهای اسلامی معاصر ایران است.
کتاب مشروطهشناسی مجموعهای از مقالهها، مصاحبهها و گفتارهایی است که در دو دهه، درباره نهضت بیداری اسلامی در ایران، با افق مذهب شیعه و مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (ع) آماده و ارائه شده است. نقطه ثقل و محور کتاب، عصر مشروطیت و نهضت مهمی است که در آن سالها رخ داده است. استاد زرشناس با توجه به اینکه نهضت مشروطه را سرآغاز نهضتهای بیداری اسلامی در ایران و جهان میداند معتقد است تاریخ معاصر به قبل و بعد از مشروطه تقسیم میشود.
فصل اول کتاب متون تحریمی مختلف از طرف علمای دین را مطالعه میکند و قیام تنباکو را محرک جنبش مشروطه معرفی میکند. همچنین این فصل نشان میدهد که ولایت و فقاهت یک رشته متصل است که از نهضت تنباکو آغاز شد و تا انقلاب اسلامی ادامه یافت.
فصل دوم کتاب با عنوان چیستی مشروطه اذعان میکند که مشروطیت، حرکتی اسلامی و دینی و ملی بود و با احساسات و شور و شوق مردم آمیخته شده بود. این فصل با گذری بر مشروطیت، بصیرت تاریخی را مقدمهای بر بصیرت سیاسی میداند. این فصل در خلال پاسخ به سوالات متنوع از دیدگاه شیخ فضلالله نوری و مرحوم نائینی نسبت مشروطه سخن میگوید و از واژگانی چون «مشروطه مشروعه» و «مشروطه با اصلاح» پرده برمیدارد.
فصل سوم کتاب اندیشه سیاسی مشروطیت ایران را واکاوی میکند و مشروطه اصیل ایرانی را به مخاطب نشان میدهد. در این صفحات اندیشههای آیتالله نائینی، سید جمالالدین اسدآبادی و مدرس واکاوی میشوند. این فصل علل ملی شدن نفت را بررسی میکند و با تاملی بر اندیشه اصلاحطلبی شیعه تاکید میکند که ما تحول حکومت قدر مقدور را پشت سر گذاشتهایم و به همین دلیل هم امام خمینی (ره) از تجربه مشروطه صحبت کردند و معتقد بودند، نظام مشروطه از آن نظر که نظام کاملی نبود شکست خورد، هر چند کحاسن بسیاری داشت.
فصل چهارم کتاب مشروطهشناسی با آسیبشناسی مشروطیت از نگاه تمدنی، مخاطب را به سوی تمدن اسلامی پیش میبرد و به نقد مظاهر تمدن غرب میپردازد.
تا با مرور تاریخ مشروطه و پایههای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی این جریان پایهگذار تمدن نوین اسلامی گردیم.
جوانان، دانشجویان، علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران، طلاب و اندیشمندان حوزه علوم سیاسی مخاطبان این نوشتار هستند.
بزرگترین شاخص اندیشه مشروطه اصفهان را در چه میبینید؟ بزرگ ترین شاخص اندیشه مشروطه اصفهان در دو نکته خلاصه میشود تفسیر شریعت خواهانه و دیگر تفسیر ضد نوگرایی غربی و انگلیسی آزادی خواهان اصفهان به معنای واقعی ضد انگلیسی و ضد غربی بودند و این در جریان مشروطه، بسیار حائز اهمیت است. در یکی از جریانهای مربوط به برگشت ظل السلطان به اصفهان عده ای از مردم در کنسول خانه انگلیسی بست مینشینند. حاج آقانورالله در آن موقع در اصفهان نبود وقتی برمیگردد و از ماجرا خبردار میشود، میگوید: «حضرات متحصن اگر رأی ما را میخواهید از کنسول خانه خارج شوید و به مسجد بروید.» او به خوبی میدانست که شکستن استبداد با استعمار چه فاجعه بزرگی است. این یعنی پهلوی که با استبداد قاجار مخالف بود با حمایت استعمار، استبدادی بدتر را آورد. حاج آقانور الله این را میدید که شکستن استبداد به وسیله استعمار، یعنی پهلوی برای همین در گزارشهای کتاب آبی و اسناد سفارت انگلیس در ایران و هم در زبان مورخانی همچون کسروی این جمله بسیار به گوش میرسد: «اصفهان زیر سلطه آخوندهاست.»
نظرات