کتاب مسئولیت و سازندگی به قلم استاد علی صفایی حائری (عین. صاد) اثری شگرف در حوزه روش تربیتی اسلام است که مربی و متربی را نشانه رفته است.

از منظر استاد صفایی ما با درک استعدادها و شناخت نیازها و در زمینه اعتقادهای‌مان به مسئولیت می‌رسیم. مسئولیتی در برابر فقر و جنگ و جهل. انسان و مذهب هر دو از آزادی و تفکر شروع می‌شوند و به شناخت‌ها (جهان بینی) و آرمان‌ها (ایدئولوژی) می‌رسند و بر اساس این دو اصل معرفتی و عقیدتی به نظام‌ها و احکامی روی می‌آورند.

لذا کتاب مسئولیت و سازندگی از تفکر شروع می‌کند تا به شناخت‌ها و بینش‌هایی برسد و بر پایه آنها مسئولیت‌ها را بنا سازد. مسئولیت درختی است که زمینه‌اش شناخت‌ها هستند و ریشه‌اش اعتقادها و بهارش بحران‌ها و حادثه‌ها و گرفتاری‌ها. پس از این کتاب متذکر می‌شود که برای شناخت وظیفه به چند اصل نیاز هست:

آزادی از اسارت‌ها و هواها، میزان و سنجش ترازو، مشورت، ملاک اهمیت.

در ادامه کتاب برای رسیدن به هر یک از نیرویی سخن می‌گوید.

فصل دوم با مفهوم تربیت آغاز می‌شود. مراد از تربیت از آهن ماشین ساختن است و از بشر آدم آفریدن. حیوان است که به خاطر غریزه‌ها و با پای غریزه‌ها زندگی می‌کند و راه می‌رود. اما انسان باید از این سطح بالاتر بیاید و از تضادی که در نهاد اوست مدد بگیرد و حرکت کند، آن هم نه به سوی آنچه در حد او و پایین‌تر از اوست. پس از این کتاب از امکان تربیت، شکل تربیت انسان، روش‌های تربیتی و گستردگی مسئولیت تربیتی سخن می‌گوید.

فصل سوم با یک سوال آغاز می‌شود. مربی کیست؟ جواب صحیح این سوال در گرو این است که ما به هستی و به انسان از چه دیدی نگاه می‌کنیم و او را چگونه می‌شناسیم. نیروی عظیم انسان در این عالم محدود و د ر این مدت محدود نمی‌کنجد و اگر در این‌جا قرارش دادند، همان انفجار است و همان عصیان. لذا مربی انسان جز آفریدگار انسان نیست. کتاب در ادامه فصل سوم از ویژگی‌ها، ضرورت مربی و نقش‌های مربی می‌گوید.

بشر اسیر نیروهایی است که او را به خود می‌کشند و در خود فرو می‌برند. غرایز و میل‌ها، حرف‌های مردم و جلوه‌های دنیا و زینت‌های آن از جمله عوامل اسارت آفرین آدمی هستند. حال برای ساختن بشر باید در او عشقی آفرید که از تمام غریزه‌ها نیرومندتر باشد و باید در او نیرویی گذاشت که تمام زنجیرها را با خود بردارد و تمام نگهبان‌ها را همراه بکشد. لذا کتاب از عشقی بزرگتر سخن می‌گوید. شناخت، نظام تربیتی اسلام، تزکیه و تدبر دیگر عناوین فصل چهارم کتاب هستند.

کتاب در شش فصل دیگر از روش تربیتی اسلام، روش شناخت، جهان‌بینی اسلامی، روحیه‌های متربیان، آرمان‌ها و نکته‌هایی در هنگام تربیت می‌گوید.

چرا باید کتاب مسئولیت و سازندگی را مطالعه کنیم؟

تا با نظام تربیتی اسلام آشنا شویم، مربی و متربی را از دریچه اسلام بنگریم و در نظام تربیتی و معرفتی اسلام برسیم به نقطه‌ای که درک کنیم، همه ما مسئولیم.

کتاب مسئولیت و سازندگی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

طلاب و دانشجویان و دوستداران حوزه آموزش و پرورش انسان‌ها از منظر دین اسلام مخاطبان این نوشتار هستند.

برشی از کتاب مسئولیت و سازندگی:

بی تفاوتی و سازشگری با ایمان و بالاتر با توحید نمی سازد، آن هم توحید در درون و در جامعه و در هستی. توحید در درون می‌شود عامل مبارزه با نفس و جهاد اکبر و در نتیجه، آن کس که از خودش رهیده چگونه اسیر غیر می شود؟