کتاب شاخصهای اقتصادی در دوره پهلوی به همت حسین رضایی تهیه و تدوین شده است تا دهههای 1340 و 1350 را از دریچه اقتصاد بنگرد و بر پایه پژوهشهایی مستدل وضعیت اسفبار اقتصاد پهلوی را تشریح کند.
نسل سوم و چهارم انقلاب که روزهای نداری قبل از انقلاب را تجربه نکردهاند، درد گشنگی در حلبیآبادیهای اطراف تهران را که نکشیدهاند، لذا درکی از اقتصاد ایران پیش از انقلاب ندارند. تنها به گفتههایی بیاساس در فضای مجازی اکتفا کردهاند که ما با آمریکا مبادله اقتصادی داشتیم، قیمت نفت را ما تعیین میکردیم و در همه خانههای پیش از انقلاب یخچال داشتهایم و خلاصه همهچی در ایران پیش از انقلاب آرام است و ما چقدر خوشبختیم.
اما حقیقت چیز دیگری است. کتاب شاخصهای اقتصادی در دوره پهلوی در جلد دوم خود با اتکا به مقالات متعدد و کندوکاوی در روزگار مردمان ایران پیش از انقلاب 57، مخاطب را به نقطهای میرساند که درک میکند، یکی از هزاران دلیل انقلاب مردم ایران، اقتصاد فشل حکومت پهلوی بوده است.
کتاب با مسئله معیشت روستائیان و تاثیر آن در روند انقلاب آغاز میشود. با اتکا به مقالات غلامعلی سلیمانی تاثیر حاشیه نشینی بر روند پیروزی انقلاب را تشریح میکند. پس از این درآمد خانوارهای ایرانی و تفاوت هزینهها و مصرفها تبیین میشود. بر مبنای مقالهای از ندا عظیمی زواره جامعه ایران طی دهههای 40 و 50 دچار واژگونی طبقاتی میشود و سرازیر شدن درآمد سرشار نفتی باعث ایجاد تورم گسترده و شکلگیری رانتهای عظیم اقتصادی میشود.
جامعهشناسی کالای ایرانی در دهههای 40 و 50، انگیزههای اقتصادی اعتصابات در سالهای پایانی رژیم پهلوی، ورود بازاریان به نهضت و انقلاب، چرایی تجملگرایی و اشرافیگری در طبقه مرفه، سیاستگذاری اقتصادی دولت بازرگان و شعارهای اقتصادی مردم دیگر موضوعات مطرح شده در کتاب هستند.
تا با حقیقت حکومت پهلوی آشنا شویم و بر پایه آگاهی ناقص از پهلوی حمایت نکنیم.
جوانان، دانشجویان رشته اقتصاد و اساتید دانشگاه، طرفداران حکومت پهلوی و سلطنت طلبان مخاطبان این جستار هستند.
جامعه و روستاییان از همتراز نبودن درآمد و هزینه رنج می بردند. تبعات سیاستهای اقتصادی و خصوصاً سیاستهای نفتی شاه به بروز بحرانهای انسانی و اجتماعی گسترده منجر شد؛ به گونهای که در دهه ۱۳۵۰ ایران از نظر نابرابری در درآمد که نتیجه آن فاصله طبقاتی و توزیع ناعادلانه ثروت بود، بدترین جایگاه را در خاورمیانه پیدا کرد. در این میان افزایش تولید نفت و افزایش صادرات نفتی این نابرابری را عمیقتر کرد، به گونهای که تورم کمتر از ۴ درصد در سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۰ به ۱۵/۷ درصد در سال ۱۳۵۵ و بالای ۲۵ در سال ۱۳۵۶ رسید. شاید به همین دلیل بود که تنها در عرض یک ماه ۱۰۰ میلیون دلار سرمایه از کشور خارج شد.
نظرات