کتاب روش، گرایش و قواعد تفسیری برگرفته از سخنان و جلسات تفسیری آیت ‌الله سید علی خامنه‌ای (ره) در سه فصل با نگاهی به تفسیر سوره برائت به مبانی و قواعد تفسیری قرآن کریم می‌پردازد.

فصل اول کتاب با عنوان مفاهیم و کلیات به موضوعاتی چون گرایش و روش تفسیری، مکاتب تفسیری و مبانی و قواعد تفسیری می‌پردازد. از دیدگاه این فصل مبانی تفسیر اصول موضوعه و باورهای بنیادین هستند که تفسیر قرآن بر آنها استوار می‌باشد. برای مثال، مفسر باید پیش از ورود به تفسیر موضع خود را درباره ظواهر قرآن و حجیت آنها و یا مساله تواتر و حجیت قرائات روشن سازد.

فصل دوم روش و گرایش تفسیری رهبر شهید انقلاب در تفسیر سوره برائت را به مخاطب عرضه می‌کند. از مجموعه جلسات تفسیری سوره برائت چنین برمی‌آید که روش ایشان در این تفسیر، روش اجتهادی است که در کنار آن، به طور چشمگیری از روش قرآن به قرآن و روش روایی نیز بهره گرفته شده است. مقصود از روش اجتهادی، کوشش فکری و به کار بردن نیروی عقل در فهم آیات و راهیابی به مقاصد آن است. تفسیر قرآن به قرآن نیز در این تفسیر رهبر شهیدمان نمودی برجسته دارد. مقصود از تفسیر قرآن به قرآن این است که آیه‌ای به کمک آیات دیگر تفسیر می‌گردد. گرایش برجسته این تفسیر نیز گرایش اجتماعی-سیاسی با جهت‌گیری هدایتی-تربیتی است و نکات ادبی، فقهی، و کلامی نیز به گونه‌ای کمرنگ‌تر در آن مشاهده می‌گردد.

فصل سوم کتاب که بخش عمده آن را تشکیل می‌دهد از سه بخش تشکیل شده است. بخش اول به موضوعاتی چون امکان و جواز تفسیر قرآن، وحیانی بودن الفاظ و معانی قرآن، جاودانگی و همگانی بودن دعوت قرآن، توقیفی و حکیمانه بودن چینش آیات، توجه به فضای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نزول سوره، مسئله نسخ و تحلیل صحیح آن و دیگر مبانی تفسیری اشاره دارد. بخش دوم این فصل به بایدها و نبایدهای تفسیر می‌پردازد. قاعده‌هایی چون منع تفسیر به رای، تأویل، جری و تطبیق، سیاق، تعریض، اصاله‌العموم، اصاله الاطلاق، اصاله عدم التقدیر و ... را باید در این بخش به بحث بگذاریم. در نهایت بخش سوم کتاب با عنوان ویژگی‌ها و امتیازات به تحلیل فلسفه احکام قرآن، طرح مباحث روانشناسی، توجه به قواعد اصول فقه، نقد روایات مجعول و نقد ترجمه‌ها می‌پردازد.

چرا باید کتاب روش، گرایش و قواعد تفسیری را مطالعه کنیم؟

رسیدن به لایه‌های عمیق‌تر آیات، جلوگیری از فهم غلط مقصود آیات، تدبر در قرآن و یادگیری راه‌های آن و جاری سازی کلام خدا در زندگی فردی، سیاسی و اجتماعی‌مان برخی از دستاوردهای این کتاب هستند.

کتاب روش، گرایش و قواعد تفسیری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

طلاب و روحانیون، علاقه‌مندان به علوم قرآنی و دوستداران تفسیر قرآن مخاطبان این نوشتار هستند.

برشی از کتاب روش، گرایش و قواعد تفسیری:

اراده معانی و مصادیق متعدد از یک لفظ، به طور کلی در دو مورد روی می‌دهد: مشترک معنوی و مشترک لفظی.

در مشترک معنوی لفظ در یک معنا استعمال شده و همان یک معنا مصادیق متعددی را در بر گرفته است. در مشترک لفظی که لفظ دارای دو یا چند معنای مجزا است، دو صورت وجود دارد؛ صورت نخست آن است که معانی مختلف با یکدیگر ناسازگارند و صورت دوم حالتی است که معانی با هم سازگاری دارند.