کتاب تفسیر سوره تغابن از حضرت آیت‌الله العظمی شهید سید علی حسینی خامنه‌ای (ره) برگرفته از جلسات تفسیری معظم له در جمع پاسداران و اعضای دفتر ریاست جمهوری است. تمام 18 آیه این سوره در 10 جلسه از تاریخ 7 مهرماه 1362 تا 28 بهمن 1362 مورد بحث و بررسی قرار گرفتند. رهبر قرآنی و شهیدمان این جلسات تفسیری را در دوران ریاست جمهوری‌شان ایراد فرموده‌اند و در بحبوحه وظایف‌شان این جلسات را نه تنها تعطیل نکردند بلکه با اهتمام بیشتری ادامه دادند.

قرآن کریم، این صحیفه نور و منشور جاودان هدایت، تنها کتابی برای تلاوت بر لب‌ها و آذین‌بخشیدن به محافل نیست؛ بلکه دریایی بی‌کران از معرفت و چراغی فروزان در مسیر پرپیچ‌وخم زندگی انسان است. عظمت این کلام آسمانی در آن است که از ژرفای جان آدمی تا گستره زندگی اجتماعی او را دربرمی‌گیرد و راه درست زیستن، اندیشیدن و ره‌سپردن به سوی سعادت را فراروی انسان می‌نهد. قرآن، کتاب زندگی است؛ کتابی که در هر فراز و نشیب، در هر حیرت و انتخاب، و در هر تاریکی و تردید، می‌تواند دست انسان را بگیرد و او را به ساحل آرامش و رستگاری رهنمون سازد. ازاین‌رو، مراجعه به قرآن و تدبر در آیات حیات‌بخش آن، نه امری تشریفاتی و گذرا، بلکه ضرورتی همیشگی برای انسانی است که در جست‌وجوی حقیقت، کمال و راهی روشن برای زیستن است؛ چراکه هر دل که به نور قرآن نزدیک‌تر شود، از ظلمات سرگردانی دورتر و به سرچشمه هدایت و آرامش نزدیک‌تر خواهد شد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (ره) با عنوان رهبر قرآنی ایران، پیش از انقلاب درس‌های تفسیری خود آغاز کرده بودند. این جلسات پس از انقلاب با قدرت و سرعت بیشتری ادامه یافت و روح مشتاق دانشجویان، اعضای هیئت دولت و سایر قرآن‌پژوهان را سیراب کرد. روش تفسیر قرآن در نگاه آیت‌الله خامنه‌ای را می‌توان «تفسیر هدایت‌محور و زندگی‌ساز» دانست. ایشان بر این باورند که قرآن، کتابی برای پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی انسان و ساختن جامعه اسلامی است؛ بنابراین، در فهم آیات نباید تنها به بررسی‌های لفظی، ادبی یا تاریخی بسنده کرد، بلکه باید پیام، جهت‌گیری و نقش آیه در هدایت انسان و جامعه را نیز کشف کرد. در این شیوه، آیات قرآن در پیوند با یکدیگر فهم می‌شوند و برای شناخت دیدگاه قرآن درباره یک موضوع، همه آیات مرتبط مورد توجه قرار می‌گیرند؛ ازاین‌رو، تفسیر قرآن به قرآن و نگاه منظومه‌ای به معارف قرآنی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین ایشان بر تدبر، فهم عمومی قرآن، توجه به شأن نزول و فضای تاریخی آیات، استفاده از روایات معتبر و در عین حال پرهیز از تحمیل پیش‌فرض‌ها بر قرآن تأکید دارند. حاصل این نگاه آن است که قرآن از کتابی صرفاً برای تلاوت و ثواب، به کتابی زنده و جاری در متن زندگی فردی و اجتماعی تبدیل می‌شود؛ کتابی که درباره ایمان، اخلاق، عدالت، حکومت، مبارزه با ظلم، مسئولیت اجتماعی و ساختن انسان و جامعه سخن می‌گوید.

 کتاب تفسیر سوره تغابن با معنای تغابن کار را آغاز می‌کند و از علت نام‌گذاری روز قیامت به «یوم التغابن» می‌گوید. سپس آگاهی خداوند بر اعمال مردم را گوش‌زد می‌کند و نشان می‌دهد همه ستایش‌ها مخصوص خداست، آن هم ستایش همه موجودات.

گفتار دوم کتاب حاکمیت و قانون‌گذاری را مختص خداوند می‌داند و اعتقاد به مالکیت مطلق خدا را پایه اساسی اخلاق اسلامی عنوان می‌کند. این فصل نشان می‌دهد مبنای فلسفه سیاسی و اجتماعی اسلام، اعتقاد به حاکمیت الهی است. بر مبنای اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای (ره) قوانین اسلام مطابق با قوانین طبیعت است. آنچه خدا به انسان تعلیم داده: مثل نماز، زکات حکومت اسلامی، جهاد، امر به معروف و ... همه آن قوانینی هستند که بر طبق قوانین طبیعی این عالم جعل شده‌اند.

کتاب در هشت گفتار دیگر از موضوعاتی چون مقصد حرکت تعاملی انسان که همان «الله» است سخن می‌گوید، از علم خداوند به باطن آدمی می‌گوید، ضرورت عبرت گرفتن از عقوبت گذشتگان را یادآور می‌شود، اصل زندگی را در دنیای پس از مرگ تصویر می‌کند، از فتنه مال، همسر و فرزندان می‌گوید و ...

چرا باید کتاب تفسیر سوره تغابن از رهبر شهیدمان را مطالعه کنیم؟

تا حقیقت آیات قرآن را دریابیم و این مفاهیم انسان‌ساز را در متن زندگی خویش پیاده سازیم. پیام محوری سوره تغابن، هشدار درباره حقیقتِ سود و زیان در زندگی و قیامت و دعوت انسان به ایمان، اطاعت و انفاق در راه خداست. این سوره یادآور می‌شود که بازنده واقعی کسی است که در روز قیامت، ایمان و سرمایه حقیقی خویش را از دست داده باشد.

کتاب تفسیر سوره تغابن از رهبر شهیدمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

با توجه به ویژگی جهان شمولی قرآن، یقینا مخاطب عام این کتاب هر بنی بشری می‌باشد. طلاب، مسلمانان و پژوهش‌گران قرآنی هم مخاطبان خاص این درس گفتارها هستند.

برشی از کتاب تفسیر سوره تغابن:

بعد از آنکه درباره خطر دلبستگی به فرزندان و همسر و مال دنیا و دیگر دل بستگی‌ها بحث شد این سؤال برای انسان پیش می‌آید که ما در مقابله با این دل بستگی‌ها چه باید بکنیم؟ پاسخ این نیست که ما باید این چیزهایی را که برای ما احتمالاً خطر پایبندی را ایجاد می‌کنند بکلّی رها کنیم؛ یعنی ازدواج نکنیم فرزنددار نشویم یا مال به دست نیاوریم؛ این علاج نیست بلکه علاج چیز دیگری است. در آیه ماقبل این بود که «فَاحْذَرُوهُمْ»؛ یعنی در مورد زن و فرزندان که ممکن است برای انسان خطری باشند و دشمن انسان باشند، آدم باید دائماً در حذر و برحذر باشد؛ یعنی در حالت هوشیاری و توجه و دقت و مواظبت باشد.