کتاب انسان سازی در قرآن برگرفته از اندیشههای ناب آیتالله محمدتقی مصباح یزدی است که ضمن تعریف انسان بر مبنای اندیشههای قرآن از اصول اخلاق اسلامی و نقطه اتصال به آنها میگوید.
انسان در دیدگاه اندیشههای غرب صرفا به ماده محدود میشود. او مرکز دنیاست در حالی که مبدا و خالق خویش را فراموش کرده یا او را به کنج کلیسا کشانده است. با چنین جهانبینیای اخلاق چیزی جز مجموعهای از قوانین اجتماعی نیست و غایت انسان بر مبنای اندیشههای مادی تعریف میشود. اما در جهانبینی قرآن و اسلام قضیه کاملا متفاوت است. از دیدگاه اسلام انسان موجودی مختار است که دارای مطلوبی نهایی است. مطلوب او قرب الهی و رشد و تعالی است و خداوند تمامی استعدادهای تشریعی و تکوینی برای رسیدن به این مطلوب را در اختیار او قرار داده است. درس اول کتاب ضمن تعریف انسان و غایات او از مفاهیم عام علم اخلاق، مفهوم خیر و شر، تقوا و صبر میگوید.
درس دوم کتاب با تفاوت نظام اخلاقی اسلام با دیگر نظامها آغاز میشود و به رابطه جهانبینی و سعادت و نیت از دیدگاه اسلام اشاره میکند. از دیدگاه اسلام ارزش اعمال به نیات وابسته است و درجات نیت است که ارزش اعمال را مشخص میسازد. پس از این کتاب وارد گود اخلاق اسلامی میشود و راههای تحصیل ارزشهای اخلاقی را تشریح میکند. بر این مبنا غفلت نخستین آفت آدمی است و تفکر نقطه مقابل آن است که باید در آدمی مشتعل گردد. کتاب در درس چهارم خود از رابطه علم و ایمان و شرایط ایمان میگوید و ایمان را منشا تقوا میداند.
پس از این کتاب در بیست فصل دیگر از عوامل کلی سقوط اخلاقی میگوید و هوای نفس، شیطان و دنیاطلبی را موانع رشد انسان میداند. بسیاری از مسائل اخلاقی از قبیل محبت الهی و راههای تحصیل آن، ازدواج و تعادل در غرایز، رابطه زندگی دنیا با آخرت، گرایش به زینت و جمال، تحصیل مال و فرزند، روابط متقابل همسران، اصل سرپرستی مرد در خانواده و اهداف تشکیل خانواده در این فصل مورد بررسی قرار میگیرند.
پس از اخلاق فردی و خانوادگی کتاب وارد مرحله اخلاق اجتماعی میشود و از همبستگی اجتماعی، عدالت اجتماعی در قرآن، امانتداری و وفای به عهد، انفاق، زکات، صدقه و ... میگوید. در یک کلام کتاب انسانسازی در قرآن راه رشد انسان مسلمان را تشریح میکند و سبک زندگی اسلامی را به او هدیه میدهد.
کتاب در انتهای هر فصل چکیده و پرسشنامهای تدوین نموده است که یادگیری مطالب را برای مخاطب ساده میسازد.
اسلام دین تحجر و صومعه و خانقاه نیست. اسلام آدمی را در دل اجتماع رشد میدهد. کتاب حاضر ضمن رشد فردی مخاطب او را با بایدها و نبایدهای اجتماعی و خانوادگی آشنا میسازد تا راه رشد او را هموار سازد.
طلاب و روحانیون، دانشجویان، جوانان و واعظان مخاطبان این جستار هستند.
تقوا علاوه بر فعل یا ترک فعل خارجی، شامل فعل و ترک فعل قلبی و باطنی نیز میشود؛ مثل خودداری از افکار و تخیلاتی که برای سعادت انسان خطرناکاند. اصل تقوا به معنای خود را نگه داشتن است؛ ولی بدیهی است که تا انسان از چیزی نترسد، تقوا و حفظ نفس مفهومی پیدا نمیکند.
نظرات