کتاب پژوهش نامه به قلم آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی راه و رسم پژوهش را در پرتوی اندیشه‌های ناب اسلامی تبیین می‌کند.

دین اسلام دین تفکر و تعقل و پژوهش است. اما هر مسیری در اسلام راه و رسم و اخلاق خود را دارد. از نظر اسلام چه پژوهشی ضرورت دارد؟ اصلا پژوهش چیست؟ دین پژوهی چه آسیب‌هایی دارد؟ اینها سوالاتی است که در کتاب حاضر به دنبال آن هستیم‌.

این کتاب از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست آن درباره پژوهش است که مخاطبان آن عموم دانشجویان و پژوهشگران هستند. بخش دوم با عنوان دین پژوهی بیشتر طلاب و روحانیون را خطاب قرار می‌دهد، هر چند عموم مسلمانان نیز مخاطبان این پژوهش هستند.

بخش اول کتاب از هشت فصل تشکیل شده‌است. این بخش با اهمیت و ضرورت پژوهش آغاز می‌شود و لزوم دستیابی به استقلال علمی و فکری و گسترش مرزهای دانش را از جمله دلایل پژوهش می‌داند. کتاب حقیقت جویی، جلب منفعت و دفع ضرر و کسب محبت خدا را از انگیزه‌های پژوهش می‌داند. علامه مصباح انگیزه‌های دینی و معنوی برای پژوهش تعریف می‌کند که قابل قیاس با انگیزه‌های مادی نیست. ارزش‌ها و باورهای دینی در حوزه انتخاب موضوع، انتخاب روش، گسترش دستاوردهای علمی و عرضه آن به دیگران نیز نقش دارند. دیگر فصل‌های بخش نخست کتاب اخلاق پژوهش، اولویت در پژوهش، روش‌ها و آسیب‌های پژوهش را واکاوی می‌کند و نقطه ضعف جامعه علمی اسلامی که همان علوم انسانی است را نشانه می‌رود. بر این مبنا علوم انسانی اسلامی در رکود قرار گرفته است، به منظور برون رفت از این معضل باید بومی‌سازی علوم انسانی صورت گیرد و انسان‌شناسی و ایدئولوژی‌های غربی را کنار زد.

بخش دوم کتاب در پنج فصل به دین پژوهی، اهمیت و ضرورت آن، روش‌شناسی دین پژوهی، نواندیشی دینی و روش‌شناسی آن می‌پردازد. آخرین فصل نیز آسیب‌شناسی دین پژوهی را زیر ذره‌بین قرار می‌دهد.

چرا باید کتاب پژوهش نامه را مطالعه کنیم ؟

تا مرزهای دانش را مطابق آموزه‌های اسلامی گسترش دهیم، نه در راه علومی که هیچ نفعی ندارند.

کتاب پژوهش نامه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

دانشجویان، پژوهش‌گران، اساتید، طلاب و روحانیون مخاطبان این نوشتار ارزشمند هستند.

برشی از کتاب پژوهش نامه:

در مواردی که فکر به مقدمات یقینی و ساده منتهی می شود، احتمال اشتباه بسیار کم شده و می‌توان به نتایج قطعی و یقینی دست یافت. بنابراین باید دید آیا در دین چنین مقدمات یقینی وجود دارد یا نه؟ پاسخ مثبت است؛ بسیاری از گزاره های دینی از چنان قطعیتی برخوردارند که جای هیچ گونه تردیدی در آنها نیست. برای نمونه هیچ مسلمانی در هیچ جای عالم در اینکه نماز را باید به سوی مسجد الحرام خواند یا ماه رمضان را باید روزه گرفت، تردید نداشته و ندارد. این مسائل به نام ضروریات دین معروف اند؛ در این مسائل جای هیچ گونه نواندیشی و نوآوری نیست. نواندیشی در این مسائل نظیر نواندیشی در بدیهیات ریاضی است.