کتاب دا؛ خاطرات سیده زهرا حسینی یکی از شناختهشدهترین و تأثیرگذارترین آثار ادبیات دفاع مقدس است؛ کتابی که جنگ ایران و عراق را نه از پشت نقشههای نظامی و گزارش فرماندهان، بلکه از نگاه دختری نوجوان روایت میکند که روزهای آغازین جنگ را در خرمشهر زندگی کرده است. «دا» به قلم سیده اعظم حسینی روایتی واقعی از روزهای مقاومت، آوارگی، داغ عزیزان و ایستادگی مردمی است که در برابر هجوم دشمن، خانه و شهرشان را رها نکردند.
«اعلامیه حمایت از زنان و کودکان در شرایط اضطراری و مخاصمات مسلحانه» در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، «قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل» در سال ۲۰۰۰، درباره زنان، صلح و امنیت؛ اینها پارهای از اقدامات صورت گرفته در راستای حمایت از زنان، کودکان و غیرنظامیان در شرایط جنگی است. اما انگار این قوانین و تعهدات تنها روی کاغذ اعتبار دارند و «کدخدای ده که مرغابی بود، وای به حال غاز و غازچران!». کتاب دا هشت سال دفاع مقدس را از زبان دختری نوجوان روایت میکند تا بیاعتباری قوانین بینالمللی را درک کنیم و تاریخ جنگ هشت ساله را ملموس و در میانه زندگی مردم جنوب کشورمان، درک کنیم.
سیده زهرا حسینی، راوی این خاطرات، در آغاز جنگ تنها هفده سال داشت. با حمله نیروهای عراقی به خرمشهر، زندگی آرام خانواده او دستخوش حوادثی تلخ و سرنوشتساز میشود. زهرا که در میان آتش و خون، شاهد ویرانی شهر و از دست دادن عزیزانش است، بهجای تسلیم شدن در برابر ترس و اندوه، دوشادوش دیگر مردم و مدافعان خرمشهر به فعالیتهای امدادی و کمکرسانی میپردازد. او در روزهایی که بسیاری از مردم شهر را ترک میکنند، در کنار مجروحان و خانوادههای آسیبدیده میماند و حتی در کارهای دشوار مربوط به انتقال و خاکسپاری پیکر شهدا مشارکت میکند.
عنوان «دا» ریشه در زبانهای لری، لکی و کردی دارد و به معنای «مادر» است. سیده زهرا حسینی، که خود از مردم کردِ پهله زرینآباد استان ایلام است، با انتخاب این نام، به نقش و جایگاه مادران ایرانی و ایستادگی و فداکاری آنان در روزهای جنگ ایران و عراق اشاره میکند. این عنوان در عین سادگی، نمادی از رنج، عشق، صبوری و مقاومت مادرانی است که در سالهای جنگ، بار سنگین مصیبتها و دشواریها را بر دوش کشیدند. کتاب «دا» نیز به دلیل روایت صادقانه و تأثیرگذار خود از روزهای مقاومت خرمشهر، در شمار برجستهترین و شناختهشدهترین آثار خاطرهنگاری دفاع مقدس قرار گرفته است. این اثر تا کنون (آبان ماه 1405) به چاپ صدو شصتم رسیده است.
آنچه کتاب دا را از بسیاری از آثار مربوط به جنگ متمایز میکند، روایت انسانی و زنانه آن از دفاع مقدس است. در این کتاب، جنگ فقط مجموعهای از عملیاتها و درگیریهای نظامی نیست؛ بلکه واقعیتی ملموس است که به خانهها، خانوادهها، روابط انسانی و زندگی روزمره مردم راه پیدا میکند. خواننده با ترسها، دلتنگیها، شجاعتها و انتخابهای دشوار مردمی همراه میشود که در یکی از بحرانیترین مقاطع تاریخ ایران، معنای واقعی مقاومت را به نمایش گذاشتند. کتاب دا همچنین مورد توجه رهبر شهید انقلاب قرار گرفت و تقریظ ایشان بر این اثر، بر جایگاه آن در ادبیات دفاع مقدس افزود.
کتاب دا که حقاً و انصافاً کتاب بسیار خوب و قابل طرح در سطح جهانی است، مربوط به بخش کوچکی از وقایع جنگ تحمیلی است و این نشان می دهد که هشت سال دفاع مقدس دارای ظرفیت تولید هزاران کتاب به منظور انتقال فرهنگ و ارزش های اسلامی و انقلابی به جامعه و جهان است ... این کتاب در گستره کشور هنوز شناخته نشده است؛ در حالی که چند صد هزار تا حالا چاپ کردید. اگر «دا» شناخته شود، میلیونها نسخه از این کتاب فروش خواهد رفت و میلیون ها نفر از محتوای این کتاب بهره خواهند برد... شما هزار کتاب «دا» میتوانید تولید کنید. «دا» یک رگه ارزشمند است که در معدن پیدا کردید، این راه را ادامه دهید.
تا چهره زنانه جنگ را درک کنیم! جنگ را از کوچه و پسکوچههای خرمشهر روایت کنیم، نزدیک شویم به اثرات انسانی جنگ، آوارگی و درد و رنج یک ملت در طی هشت سال مقاومت.
اگر به کتابهای خاطرات دفاع مقدس، تاریخ شفاهی جنگ ایران و عراق و روایتهای واقعی از مقاومت مردم ایران علاقه دارید، کتاب دا انتخابی خواندنی و تأثیرگذار است؛ اثری که شما را با چهره انسانی جنگ آشنا میکند و نشان میدهد پشت هر واقعه تاریخی، زندگی و سرنوشت انسانهایی قرار دارد که روایتشان نباید فراموش شود.
همین طور که با خودم کلنجار میرفتم جوان سپاهی با جاهای مختلف تماس میگرفت. دنبال فرمانده سپاه -محمد جهان آرا- میگشت. آخر سر بعد از کلی با این و آن حرف زدن و معطّل شدن گفت: خدا را شکر. پیدایش کردم. جهان آرا که پشت خط آمد، جوان سپاهی اوّل خودش کمی درباره وضعیت جنت آباد صحبت کرد و بعد گفت: خواهری اینجاست که با شما کار دارد. با خودش صحبت کنید. با خجالت رفتم و گوشی را گرفتم. خدا خدا میکردم بتوانم راحت حرفم را بزنم و او هم خوب برخورد کند. در حالی که حس و حالم روی صدایم تأثیر گذاشته و صـدایـم بدجور میلرزید سلام کردم و گفتم: حسینی هستم، خواهر سید على حسینی. جواب سلامم را داد و با صدایی بشاش گفت: جای علی حسینی خـالیـه، عـلـى خـیـلـى شیر مرده. الان اگه بود قطعاً خیلی کمکمون بود، هم از نظر فکری، هم کاری. خیلی کارها میتونست بکنه. بچه قوی و شجاعیه. دعا میکنم زودتر خوب بشه، دوباره تو جمع خودمون ببینیمش. بعد پرسید: جریان جنت آباد چیه؟ چه مشکلی پیش اومده؟
من که تعریف جهان آرا از علی حالم را خیلی بهتر کرده بود و باعث شده بود ترسم بریزد گفتم تعداد ما تو جنت آباد کمه نمیتونیم همه شهدا رو به خاک بسپریم.
نظرات